Ból stawów jest jedną z najczęstszych dolegliwości, z którą zgłaszamysię do lekarza. Może być objawem zarówno procesów zwyrodnieniowych, chorób zapalnych, jak i urazów mechanicznych. Kluczowe znaczenie ma prawidłowa diagnostyka – tylko ona pozwala wdrożyć skuteczne leczenie.
W tym artykule omówimy najczęstsze przyczyny bólu stawów, przedstawimy ich charakterystyczne objawy oraz rolę domowych metod, które wspierają terapię. Sprawdzimy też, czy suplementacja kolagenem ma udokumentowaną skuteczność.
Pamiętaj, że właściwą diagnozę uzyskasz, gdy udasz się na wizytę u lekarza specjalisty, który przeprowadzi odpowiednie badania.
Spis treści (kliknij, by przejść do sekcji)
Rodzaje chorób, które wywołują bóle stawów
Bóle stawów i kości mogą wynikać z różnych chorób i schorzeń. Poniżej opisujemy najczęstsze przyczyny takich dolegliwości.
Kiedy ból stawów wymaga interwencji lekarza?
Jeśli obserwujesz u siebie opisane objawy, koniecznie skontaktuj się z lekarzem, najlepiej z ortopedą. Staw może wymagać innych metod leczenia niż te dostępne bez recepty, a jeśli zbagatelizujesz problem, możesz narazić się na ryzyko utraty pełnej sprawności.
Objawy, które powinny Cię zaniepokoić i skłonić do wizyty u lekarza:
- ból stawów
- wyczuwalna niestabilność stawu,
- duży obrzęk,
- brak możliwości pełnego zgięcia lub wyprostu stawu,
- ograniczony zakres ruchu,
- gorączka, która towarzyszy bólowi.
Choroba zwyrodnieniowa stawów
Choroba zwyrodnieniowa stawów (ChZS) jest zaliczana do grupy 10 chorób, które powodują najcięższe kalectwo na świecie. Szacuje się, że na chorobę zwyrodnieniową stawów cierpi 25–30% osób w wieku 45–64 lat, 60% powyżej 65 roku życia i więcej niż 80% osób starszych niż 75 lat [1].
Cechy charakterystyczne ChZS:
- rozwija się latami, dotyczy głównie osób starszych,
- zajmuje przede wszystkim duże stawy (kolana, biodra, kręgosłup),
- ból narasta w ciągu dnia i przy wysiłku,
- poranna sztywność stawów trwa krótko (maks.30 minut),
- obrzęk jest niewielki lub nieobecny,
- charakterystyczne jest uczucie „trzeszczenia” czy „ocierania” w stawie [1-4].
Żeby leczyć chorobę zwyrodnieniową stawów (ChZS), musisz przede wszystkim zmodyfikować swój styl życia – zredukuj masę ciała, wykonuj ćwiczenia wzmacniające i rozciągające oraz unikaj przeciążeń. W okresach zaostrzeń lekarze zalecają leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne bywa leczenie operacyjne [1].
Suplementacja: preparaty z kolagenem czy glukozaminą mogą być pomocne jako uzupełnienie terapii, ale efekty są widoczne tylko przy regularnym i długotrwałym stosowaniu (3–6 miesięcy).
Dowiedz się więcej o chorobie zwyrodnieniowej stawów.
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)
W przeciwieństwie do choroby zwyrodnieniowej reumatoidalne zapalenie stawów występuje bardzo rzadko. Dotyka jedynie około 1% populacji. Jest chorobą autoimmunologiczną
Wśród czynników, które wpływają na wystąpienie RZS, wymieniamy czynniki genetyczne (prawdopodobieństwo rośnie, jeśli ktoś w rodzinie chorował na RZS) oraz płeć. Zdecydowanie częściej chorują kobiety [1], [5-6].
Cechy charakterystyczne RZS:
- choroba autoimmunologiczna (dotyka ok. 1% populacji),
- częściej występuje u kobiet,
- szybki początek – objawy nasilają się w ciągu kilku tygodni,
- atakuje małe stawy dłoni i stóp, później także większe,
- zmiany są symetryczne,
- sztywność poranna trwa >1 godziny,
- często obecne są obrzęki, bolesność i ograniczenie ruchu,
- choroba ma charakter wielonarządowy (może zajmować płuca, serce, oczy) [5-6].
Podstawą terapii są leki, które modyfikują przebieg choroby (DMARDs), w tym metotreksat oraz leki biologiczne. Istotną rolę odgrywa także rehabilitacja oraz wsparcie psychologiczne i dietetyczne.
Bardzo ważną kwestią w RZS jest czas. Im wcześniej lekarz postawi prawidłową diagnozę i rozpocznie się terapia, tym większa szansa na spowolnienie choroby [5-6].
Suplementacja: Jeśli cierpisz na RZS możesz suplementować kolagen, ale pamiętaj, że nie zastąpi on leczenia farmakologicznego. Może jednak wspierać komfort życia.
Dowiedz się więcej o reumatoidalnym zapaleniu stawów. 
Dna moczanowa – artretyzm
Dna moczanowa, inaczej artretyzm, skaza moczanowa lub podagra (jeśli dotyczy dużych palców u stóp) to nawracające zapalenie stawów, które wynika z krystalizacji oraz fagocytozy kryształów moczanu sodu (moczanu jednosodowego) w płynie stawowym. Choroba ściśle wiąże się z Twoją dietą [7].
Cechy charakterystyczne artretyzmu:
- związana z nadmiarem kwasu moczowego,
- ataki pojawiają się nagle (często w nocy),
- najczęściej dotyczy stawu podstawy palucha („podagra”),
- towarzyszą jej silny ból, zaczerwienienie i obrzęk,
- wiąże się z dietą bogatą w puryny, alkoholem, otyłością, cukrzycą, nadciśnieniem [7].
W leczeniu ostrych napadów lekarze stosują kolchicynę, niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) lub glikokortykosteroidy. W przerwach między atakami bardzo ważne jest, by stosować leki, które obniżają poziom kwasu moczowego we krwi (np. allopurynol, febuksostat). Niezbędne jest również, aby zachować dietę ubogopurynową, ograniczyć alkohol i dbać o prawidłową masę ciała [7].
Suplementacja: Jeśli cierpisz na skazę moczanową, możesz stosować preparaty kolagenowe, ale pamiętaj, że nie wpływają one na przyczynę choroby (krystalizację moczanów). Mogą jedynie wspierać stawy między napadami.
Dowiedz się więcej o artretyzmie.
Preparaty z kolagenem mogą wspierać stawy i poprawiać ich elastyczność, ale nie zastąpią leczenia przyczynowego.
Borelioza stawowa
Borelioza stawowa, którą inaczej nazywamy boreliozowym zapaleniem stawów, jest tylko jedną z postaci boreliozy. Borelioza jest przewlekłą, wieloukładową chorobą zapalną, którą wywołują krętki z gatunku Borrelia, przenoszone przez kleszcze. W Europie zajęcie układu kostno-stawowego dotyka 3-15 procent osób, które chorują na boreliozę [8].
Cechy charakterystyczne boreliozy stawowej:
- jedna z postaci boreliozy, którą wywołują krętki Borrelia
- objawia się nawracającymi bólami i obrzękami stawów (najczęściej kolanowych),
- zmiany mogą przypominać obraz RZS,
- często występują w różnym nasileniu i dotyczą różnych stawów [8].
Leczenie boreliozy opiera się na antybiotykoterapii – najczęściej doksycykliną lub amoksycyliną. Trwa ona zazwyczaj 28 dni. W przewlekłych postaciach konieczne może okazać się, że trzeba powtórzyć kurację lub zastosować inny antybiotyk.
Suplementacja: Jeśli cierpisz na boreliozzę stawową, możesz suplementować kolagen, ale pamiętaj, że będzie on jedynie wspierać funkcjonowanie stawów, ale nie zastąpi terapii, jaką zalecił Ci lekarz.
Pamiętaj, że nie od razu po tym, jak ukąsi Cię kleszcz, krętki Borelii docierają do Twoich stawów. Proces ten trwa najczęściej od kilku do kilkunastu tygodni, choć zdarza się, że przez lata możesz nie wiedzieć, że chorujesz na boreliozę. Pierwsze objawy boreliozy stawowej są niejednoznaczne.
W bardziej zaawansowanych przypadkach, gdy zrobisz badanie USG, możesz otrzymać obraz niemalże identyczny jak przy reumatoidalnym zapaleniu stawów. Dlatego ta choroba wymaga szerszej diagnostyki oraz odpowiednich testów.
Urazy mechaniczne
Urazy mechaniczne są jedną z najczęstszych przyczyn bólu stawów i wymagają najczęściej szerszej diagnozy. Niektóre mogą wymagać leczenia operacyjnego, w innych przypadkach wystarczy odpowiednia fizjoterapia.
Cechy charakterystyczne urazów mechanicznych:
- ból, często ostry, związany z ruchem (skręcenia, zwichnięcia, uszkodzenia łąkotki czy więzadeł),
- może pojawić się obrzęk, „blokowanie” stawu, trzaski.
W zależności od rodzaju urazu lekarze stosują metody zachowawcze (odpoczynek, unieruchomienie, rehabilitacja) lub operacyjne (np. rekonstrukcja więzadeł, szycie łąkotki). Ważnym elementem leczenia jest fizjoterapia, która przywraca zakres ruchu i siłę mięśniową. Powrót do pełnej aktywności zależy od rozległości urazu i ogólnego stanu pacjenta.
Suplementacja: Niezależnie od urazu możesz suplementować kolagenen, kwas hialuronowy lub inne preparatami na stawy.
W leczeniu bólu stawów, który wynika z urazów, istnieją metody zarówno zachowawcze jak i operacyjne.
Najbardziej niebezpieczne i skomplikowane są urazy, które obejmują łąkotkę wraz z więzadłem krzyżowym przednim i więzadłem pobocznym piszczelowym.
Grupą, która jest szczególnie narażona na ból stawów i urazy (nie jedyną), są osoby aktywnie uprawiające sport. Jeśli dyscyplina bardzo obciąża stawy, np. bieganie, podnoszenie ciężarów itp., suplementacja jest tym bardziej wskazana.
Uszkodzenie łąkotki nie jest obce również osobom starszym, które zmagają się ze zmianami zwyrodnieniowymi. Ta grupa pacjentów jest narażona na urazy i ból stawów nawet podczas normalnej aktywności, do uszkodzenia łąkotek może dojść np. podczas podnoszenia się z krzesła lub łóżka bądź podczas przysiadu.
Urazy łąkotki to nie jedyne możliwe urazy mechaniczne stawu kolanowego. Inne urazy mechaniczne to zwichnięcia i skręcenia.
Zwichnięcia i skręcenia to również niebezpieczne urazy, które często wymagają leczenia operacyjnego. Dochodzi w nich do uszkodzenia więzadeł i przerwania łączności powierzchni stawowych kości.
Domowe sposoby, jak możesz wspierać stawy
Choć leczenie chorób stawów wymaga nadzoru lekarza, można wspierać terapię prostymi metodami, które możesz wcielić w życie od razu:
- regularna aktywność fizyczna(ćwiczenia wzmacniające, rozciąganie, pływanie),
- redukcja masy ciała<,
- dieta bogata w warzywa, owoce i kwasy omega-3,
- naprzemienne ciepłe i zimne okłady
- unikanie długotrwałego przeciążania stawów.
Co mówią badania?
- Metaanaliza badań, którą w 2023 r. opublikowało czasopismo Journal of Orthopaedic Surgery and Research, wykazała, że suplementacja kolagenem jest bezpieczna i może poprawiać komfort stawów w chorobie zwyrodnieniowej stawów (ChZS) [9-10]
- Skuteczność suplementacji kolagenem zależy od regularności i czasu stosowania (minimum 3–6 miesięcy) [9-10].
Ból stawów – podsumowanie
Wszystkie schorzenia, które opisałam wyżej, łączy ból stawów. Każde z nich wymaga, by leczyć je pod stałą kontrolą lekarza ruematologa (w przypadku boreliozy także lekarza chorób zakaźnych). Niezależnie od kondycji stawów oraz przyczyn choroby istnieją domowe sposoby, które możesz traktować jako uzupełnienie farmakoterapii. Dowiedz się, jak możesz ulżyć sobie w bólu stawów.