Colostrum, znane również jako siara lub młodziwo, to pierwszy, niezwykle wartościowy pokarm nowo narodzonych ssaków. Zawarte w colostrum immunoglobuliny, laktoferyna i inne substancje immunoaktywne wykazują działanie antybakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwzapalne, przeciwpasożytnicze i przeciwgrzybicze.
Spis treści:
Co to jest colostrum?
Colostrum to łacińska nazwa siary, inaczej młodziwa, czyli gęstej, żółtawej wydzieliny z gruczołów mlekowych u ssaków. Jest ona produkowana pod koniec ciąży i w ciągu pierwszych godzin od porodu. Colostrum stanowi najbardziej kompletny pokarm, jaki otrzymują po przyjściu na świat wszystkie ssaki, w tym ludzie [1].
W aptekach i sklepach możesz znaleźć suplementy diety na bazie colostrum bovinum (wołowego) lub od innych zwierząt, np. kóz, klaczy, owiec. Człowiek wykorzystuje część colostrum od zwierząt mlekodajnych, które nie jest w stanie spożytkować ich potomstwo.
Colostrum znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym, zwłaszcza w suplementach diety dla dzieci i dorosłych. Dodatki do żywności z colostrum stosuje się również w przypadku samych zwierząt gospodarskich.
Sprawdź nasze recenzje o najpopularniejszych suplementach z colostrum
Właściwości colostrum – na co pomaga?
Colostrum obfituje w ponad 250 naturalnych związków chemicznych (to nawet 40 razy więcej niż w mleku właściwym) [2-3]. Wśród nich znajdują się białka, peptydy, aminokwasy, lipidy, kwasy tłuszczowe, składniki mineralne i witaminy, które organizm matki produkuje pod koniec ciąży [2]. W ten sposób colostrum pomaga młodemu organizmowi prawidłowo się rozwijać i chroni go przed infekcjami [3].
Co dokładnie zawiera colostrum? Skład młodziwa
Jako pierwszy, najbardziej kompletny pokarm dla noworodków colostrum zawiera:
- białka,
- tłuszcze i kwasy tłuszczowe,
- węglowodany,
- witaminy,
- substancje mineralne [2-3].
Skład colostrum od mleka odróżnia zwłaszcza wysokie stężenia substancji: laktoferyny, lizozymu, alfa-laktoalbuminy, cytokin, immunoglobulin (IgG, IgM i IgA) oraz peptydów. Ich właściwości szerzej opisujemy niżej [1-4].
Dokładna zawartość składników odpornościowych w colostrum różni się zależnie od wielu czynników, m.in. rasy, wieku i sposobu żywienia zwierząt, ale głównie od czasu pobrania colostrum [1]. Z każdą godziną od porodu młodziwo zmienia swój skład i kaloryczność, stopniowo przekształcając się w tzw. mleko właściwe [5].
Immunoglobuliny (Ig) w colostrum
O jakości colostrum w głównej mierze decydują zawarte w nim immunoglobuliny: IgG, IgM i IgA. W młodziwie przeżuwaczy dominują immunoglobuliny IgG (stanowią ok. 80%), które np. krowy produkują intensywnie pod koniec ciąży. Z kolei u człowieka są to immunoglobuliny IgA (ok. 90%) [4]. Jednak oba rodzaje uczestniczą w niszczeniu chorobotwórczych mikroorganizmów [4].
Warto wiedzieć, że łożysko jest nieprzepuszczalne dla immunoglobulin, dlatego noworodki przychodzą na świat bez własnych przeciwciał i są szczególnie podatne na infekcje [1].
O zawartości immunoglobulin w colostrum znacząco decyduje czas udoju. Ich stężenie w młodziwie maleje wraz z upływem czasu od porodu. Przykładowo u krów w ciągu doby po wycieleniu obserwuje się spadek przeciwciał w colostrum o ok. 52% [1]. Zawartość białek odpornościowych na poziomie powyżej 50 g/l określa się jako dobrą [1].
Laktoferyna (Lf) w colostrum
Laktoferyna, czyli glikoproteina stanowiąca element odporności wrodzonej (nieswoistej) człowieka i innych ssaków, to jeden z najcenniejszych składników w colostrum. Wykazuje właściwości:
- przeciwbakteryjne – wobec bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych (np. E. coli, Listeria monocytogenes, Bacillus subtilis, Pseudomonas aureginosa),
- przeciwwirusowe – zwalcza wirusy otoczkowe i bezotoczkowe, np. zapalenia wątroby typu B i C, opryszczki typu 1 i 2, HIV, HPV, enterowirusy, adenowirusy, wirusy grypy, rotawirusy,
- przeciwpasożytnicze – hamuje wzrost pasożytów i zmniejsza ich zdolność do przylegania, np. w przypadku Giardia lamblia, Trichomonas vaginalis,
- przeciwgrzybicze – przeciwdziała m.in. grzybom Candida albicans i innym szczepom Candida,
- przeciwnowotworowe – stymuluje aktywność komórek układu odpornościowego, takich jak limfocyty NK (naturalni zabójcy) i makrofagi, które są zaangażowane w niszczenie komórek nowotworowych, a dodatkowo hamuje angiogenezę, czyli tworzenie nowych naczyń krwionośnych, kluczowe dla wzrostu i rozprzestrzeniania się nowotworów,
- przeciwzapalne – wpływa na aktywność różnych komórek układu odpornościowego, takich jak limfocyty, makrofagi i neutrofile, a ponadto reguluje produkcję cytokin prozapalnych [3], [6].
Inne, cenne dla zdrowia właściwości laktoferyny występującej w colostrum to zwłaszcza:
- zdolność do wiązania żelaza,
- działanie ochronne na komórki nabłonka jelit i stymulowanie ich zdrowego wzrostu,
- wspieranie dojrzewania limfocytów T i B,
- zwiększanie wrażliwości bakterii na niektóre antybiotyki (m.in. wankomycynę i penicylinę),
- działanie synergistyczne z lekami przeciwwirusowymi (np. z inteferonem, acyclovirem, cidofovirem),
- pomaganie w hamowaniu odpowiedzi autoimmunologicznej,
- właściwości przeciwutleniające [3], [6].
Laktoferyna jest glikoproteiną o masie cząsteczkowej ok. 80 kDa. Ma postać pojedynczego łańcucha polipeptydowego, który składa się z 690 aminokwasów. Znajduje szerokie zastosowanie w suplementach diety i preparatach do początkowego oraz dalszego żywienia niemowląt i małych dzieci. Stanowi również popularny dodatek innych środków spożywczych specjalnego przeznaczenia medycznego, np. napojów na bazie mleka [3], [6].
Ciekawostka: laktoferyna występuje nie tylko w colostrum, ale również w innych wydzielinach ssaków, np. w ślinie, łzach, nasieniu, wydzielinach oskrzeli, przewodu pokarmowego i dróg rodnych. Mleko człowieka zawiera najwięcej laktoferyny, wykazuje ona jednak niższą aktywność antybakteryjną w stosunku do laktoferyny pochodzącej z mleka innych gatunków ssaków [3], [6].
Laktoperoksydaza (Lp) w colostrum
Laktoperoksydaza to kolejne białko występujące w colostrum, które stanowi element niespecyficznej odporności komórkowej. Ma formę pojedynczego łańcucha polipeptydowego, który składa się z 612 aminokwasów. Odgrywa rolę naturalnego czynnika antybakteryjnego.
Według badań laktoperyksydaza przeciwdziała:
- bakteriom – Gram-ujemnym (m.in. E. coli, Salmonella spp., Pseudomonas spp., Campylobacter spp.) i gram-dodatnim (takim jak Listeria spp., Staphylococcus spp., Streptococcus spp.),
- wirusom – np. HIV, polio,
- grzybom,
- pleśniom,
- pierwotniakom [3].
Lizozym (Lz) w colostrum
Występujący w colostrum lizozym to niskocząsteczkowe białko enzymatyczne, które jest bogate w prolinę. Ma właściwości przeciwzapalne, stymuluje dojrzewanie limfocytów typu T i niszczy bakterie Gram-dodatnie. Stanowi element nieswoistej, humoralnej odpowiedzi immunologicznej [3].
Inne substancje w colostrum
- Colostrum zawiera również alfa-laktoalbuminę o właściwościach przeciwwirusowych i przeciwnowotworowych [3].
- Nie każdy o tym wie, ale występująca w colostrum kazeina również może stymulować ogólnoustrojową odpowiedź na infekcje [3].
Na co pomaga Colostrum? Wyniki badań naukowych
Warto jednak wiedzieć, że colostrum (zwłaszcza bovinum) i jego pochodne są szeroko badane pod kątem wpływu suplementacji na zdrowie zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Poniżej przedstawiamy najciekawsze wyniki badań naukowych, które dostarczają wiedzy na temat tego, na co pomaga colostrum.
Colostrum a jelita
- Zwiększona przepuszczalność jelitowa to coraz częściej spotykane zaobserwowane zaburzenie układu trawiennego, które wynika z utraty naturalnej integralności nabłonka jelit. W wynikach badania opublikowanych w 2020 roku wykazano, że suplementacja colostrum pobranego 2 i 24 godziny po porodzie (2 x 500 mg dziennie) spowodowała istotne zmniejszenie przepuszczalności jelit [7]. Colostrum 2 i 24H przyniosło lepsze rezultaty od placebo i colostrum pobrano 72 godziny po porodzie [7].
- W innym badaniu z 2019 roku naukowcy analizowali, jak wpływa suplementacja colostrum na ostrą biegunkę (wynikającą m.in, z infekcji E. coli i rotawirusów) u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 2 lat. Dzieciom podawano przez 1 tydzień colostrum pobrane w ciągu 6 godzin od porodu (standaryzowane na zawartość 350 mg IgG, 35,3 mg IgA i 25,3 mg IgM. Już po 48 godzinach zaobserwowano spadek nasilenia biegunki u dzieci, które spożywały colostrum [8].
- Zgodnie z wynikami badania opublikowanego w 2011 roku suplementacja colostrum bovinum może pomagać przeciwdziałać biegunce podróżnych (wynikającej z infekcji E. coli). W badaniu, podczas którego uczestnicy 3 razy dziennie suplementowali 3 x 400 mg colostrum. Odnotowano spadek częstotliwości występowania biegunki podróżnych w porównaniu z grupą placebo [9].
Colostrum a górne drogi oddechowe
- Wyniki badania przeprowadzonego w 2020 roku z udziałem 27-letniego pacjenta wskazują, że suplementacja colostrum (2 kapsułki po 500 mg dziennie przez 4 tygodnie) znacząco wpłynęła na mikrobiom śluzówki nosa i zmniejszyła ryzyko infekcji górnych dróg oddechowych [10].
- W jednym z nowszych badań, którego wyniki opublikowano w 2023 roku, zweryfikowano wpływ suplementacji colostrum na zdrowie górnych dróg oddechowych u dzieci w wieku przedszkolnym. Grupa 35 uczestników otrzymywała 500 mg colostrum 2 razy dziennie przez 15 dni, a następnie 500 mg colostrum raz dziennie przez 30 dni. U dzieci w wieku 4-7 lat, które suplementowały colostrum, liczba dni z objawami infekcji górnych dróg oddechowych zmniejszyła się nawet o 31% mniejsza w ciągu 20 tygodni od rozpoczęcia suplementacji, niż u dzieci, które otrzymywały placebo [12].
Colostrum pomaga na odporność organizmu
- Badanie z 2013 roku wskazało, że połączenie laktoferyny oraz immunoglobulin z colostrum wołowego ogranicza występowanie przeziębienia i przyspiesza ustępowanie jego objawów u kobiet i mężczyzn. W badaniu wzięło udział 126 uczestników zgłaszających częste infekcje górnych dróg oddechowych. Przez 90 dni suplementowal 600 mg laktoferyny lub IgF. Całkowita liczba przeziębień odnotowanych w okresie badania wyniosła 48 w grupie suplementującej w porównaniu do 112 w grupie placebo [13].
- W 2015 roku naukowcy postanowili zweryfikować wpływ suplementacji colostrum bovinum na spadek odporności po wysiłku fizycznym. Uczestnicy badania przez 4 tygodnie spożywali aż 20 g colostrum dziennie. Pobierano od nich próbki krwi żylnej oraz śliny, analizując zachodzące procesy odpornościowe. Odnotowano korzystny wpływ suplementacji colostrum na układ odpornościowy [14].
- W 2017 roku przeprowadzono badanie z udziałem 31 mężczyzn biegających przez 2 godziny przy 60% maksymalnej wydolności tlenowej. Głównym sukcesem badania było odkrycie, że u osób biorących colostrum wzrósł tzw. wybuch oksydacyjny neutrofili (rodzaj białych krwinek). Suplementacja nie wpłynęła jednak na ilość białych krwinek, ani na poziom przeciwciał (IgA) oraz enzymów (lizozym, laktoferyna) w ślinie [15].
Inne badania z colostrum
- Zgodnie z metaanalizą badawczą opublikowaną w 2022 roku suplementacja colostrum bovinum i jego pochodnych wykazała skuteczność w leczeniu wielu rodzajów komórek nowotworowych (m.in. raka przełyku, raka jelita grubego, raka płuc, raka piersi i raka jajników). Badacze wskazują laktoferynę i alfa-laktoalbuminę jako jedne z najskuteczniejszych składników colostrum w leczeniu niektórych postaci nowotworów [16].
- Zgodnie z wynikami badania, jakie naukowcy przeprowadzili w 2002 roku, lewatywa z siary bydlęcej wykazuje potencjał jako nowatorska terapia lewostronnego zapalenia jelita grubego, oferując dodatkowe korzyści w porównaniu ze stosowaniem samej mesalazyny. Jak jednak zaznaczają autorzy, konieczne są dalsze badania w tym obszarze [17].
Kwestie sporne
Miej na uwadze, że w przypadku rzetelnej oceny wpływu suplementacji colostrum na zdrowie nadal brakuje badań z klinicznie istotnymi pomiarami in vivo. Potrzebne są dobrze zaprojektowane, kontrolowane placebo i randomizowane badania kliniczne w celu ustalenia długoterminowego bezpieczeństwa, skuteczności i optymalnych porcji dziennych colostrum. Pozostajemy na bieżąco z badaniami dotyczącymi colostrum i zobowiązujemy się do systematycznego aktualizowania wiedzy w tym temacie.
Informacje dla osób, które nie powinny spożywać colostrum
Colostrum to naturalny suplement diety, a więc dla większości osób stosunkowo bezpieczny. Zachowaj jednak ostrożność, jeśli masz uczulenie na białka mleka krowiego (BMK) lub nadwrażliwość na inne składniki występujące w wybranym przez Ciebie suplemencie diety.
Pamiętaj, by nie przekraczać rekomendowanej przez producenta porcji dziennej colostrum. Dla zachowania zdrowia ważne są też zrównoważony sposób żywienia i zdrowy tryb życia.
Zobacz, jak oceniamy najpopularniejsze suplementy diety z colostrum
Co to jest colostrum i na co pomaga? Podsumowanie
Colostrum, znane również jako siara, to pierwszy pokarm ssaków po porodzie, bogaty w składniki odżywcze i odpornościowe. Zawiera ponad 250 naturalnych związków chemicznych, w tym białka, peptydy, aminokwasy i kwasy tłuszczowe, a także laktoferynę oraz przeciwciała IgG. Niektóre badania naukowe dostarczają ciekawych wyników, które dowodzą, że suplementacja colostrum może korzystnie wpływać m.in. na jelita, drogi oddechowe i odporność. Póki co jednak takich badań jest ich stosunkowo mało i wymagają one pogłębienia.
Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady medycznej. Zanim wprowadzisz jakiekolwiek zmiany pod kątem swojego zdrowia, skonsultuj się z lekarzem. Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety. Suplement diety nie ma właściwości leczniczych.
Przeczytaj podobne artykuły:
- Colostrum dla dorosłych – jakie wybrać? Nasze TOP 3.
- Colostrum dla dzieci – jakie wybrać? Nasze TOP 3.
- Colostrum kozie – jakie wybrać? Nasze TOP 3.