Zasady działania algorytmu oceny suplementów diety z colostrum
Nasz algorytm ocenia skład każdego suplementu diety z colostrum i łącznie przyznaje mu od 0 do 100 punktów. Z algorytmu korzystamy w rankingu:
RANKING COLOSTRUM
Algorytm colostrum Wybieramy Kolagen ocenia (kliknij, by przejść do sekcji):

Zawartość i jakość colostrum (maks. 50 pkt)
Nasz algorytm najwyżej ocenia kluczowy składnik każdego colostrum, czyli siarę (młodziwo).
Suplement diety, który zawiera dobrej jakości surowiec colostrum, bez składników dodatkowych, w naszej opinii jest lepszy od tego, który zawiera siarę nieokreślonego pochodzenia, o nieznanych parametrach, ale ma dużo składników dodatkowych [1-83]. Dlatego suplementy, które mają czysty skład i zawierają tylko liofilizowane colostrum, mają szansę znaleźć się wysoko w naszym rankingu, a niskiej colostrum z rozbudowanymi składami nie zawsze zajmują u nas pierwsze miejsca.
Zawartość colostrum w porcji dziennej (maks. 10 pkt)
Wiedz, że nie ma oficjalnych norm, które określają odpowiednią porcję dzienną colostrum. Na dany moment ani EFSA, ani FDA nie zatwierdziły „RWS” (referencyjnych wartości) tej substancji w suplementach diety. My oceniamy zawartość colostrum w porcji dziennej na podstawie badań naukowych, w których porcje colostrum wynosiły od kilkuset miligramów do nawet kilkudziesięciu gramów dziennie.
Naukowcy prowadzili badania, które dotyczyły przepuszczalności jelit i brali w nich udział sportowcy. Wyniki pokazują, że najlepszy efekt przyniosła wysoka porcja dzienna colostrum (20 g). To zdecydowanie więcej od porcji, które zawierają typowe suplementy diety [12].
Grafika, którą zamieszczamy niżej, przedstawia, jak oceniamy dzienne porcje colostrum:

Procentowa zawartość immunoglobulin IgG (maks. 10 pkt)
Najwyżej oceniamy colostrum, które zawiera dużo IgG (co najmniej 20-40%).
Immunoglobuliny typu G (IgG) to aktywne przeciwciała, które neutralizują bakterie, wirusy i toksyny, a także modulują odpowiedź odpornościową śluzówki jelit. To one tworzą „bierną tarczę immunologiczną”, która może wspierać odporność błon śluzowych u ludzi – podobnie jak u noworodków ssaków, u których IgG z siary decydują o przeżyciu [13].

Ilość IgG w porcji dziennej (maks. 10 pkt)
Według nas ilość IgG po liofilizacji colostrum to najważniejsze kryterium, po którym można ocenić, czy dany produkt ma realny potencjał immunologiczny, a nie jest po prostu „mlekiem w proszku". W badaniach naukowcy obserwowali, że colostrum może przyczyniać się do redukcji infekcji dróg oddechowych czy poprawiać barierę jelitową, ale efekty te zależały od ilości IgG, a także od tego, czy colostrum zachowało aktywność po suszeniu [14], [16].
Świadectwo z badania ELISA (10 pkt)
Colostrum otrzymuje od nas dodatkowe punkty za świadectwo z badania ELISA. To ilościowy, laboratoryjny pomiar IgG, który w badaniach walidacyjnych służy do oceny jakości siary. W dużym porównaniu metod eksperci stwierdzili, że ELISA najlepiej klasyfikuje „dobrą siarę” [15]. Uznajemy zatem, że raport ELISA rzetelnie potwierdza, czy colostrum rzeczywiście ma deklarowaną zawartość IgG.
Czas udoju (maks. 10 pkt)
Czas od wycielenia do pierwszego udoju decyduje o jakości siary. Badania dowodzą, że stężenie IgG w colostrum spada z każdą godziną po porodzie – o ok. -3,7% na godzinę, a im dłuższy czas i większa objętość pierwszego udoju, tym niższe stężenie IgG, które ulegają rozcieńczeniu [16-18].
Nowsze dane potwierdzają, że opóźnienie powyżej ~9 godzin istotnie obniża zawartość IgG i suchą masę siary, ponieważ jakość młodziwa spada przez rozrzedzenie. Dlatego najlepsze praktyki nakazują pozyskanie siary w pierwszych 2-6 godzinach (ideał to ≤2 h), co wiąże się z wyraźnie wyższymi stężeniami IgG i zmniejsza ryzyko niskiej jakości [19-20].
W poniższej tabeli sprawdzisz, jak oceniamy czas udoju, który deklarują producenci w suplementach z colostrum:

Metoda suszenia (maks. 15 pkt)
Nasz algorytm ocenia także metodę suszenia siary:
- colostrum liofilizowane otrzymuje 15 pkt,
- colostrum suszone rozpyłowo otrzymuje 5 pkt, ponieważ badacze zaobserwowali, że colostrum suszone rozpyłowo traci aktywność IgG wraz z czasem przechowywania, co potwierdza, że immunoglobuliny są wrażliwe na temperaturę [22].
To od metody suszenia zależy, czy colostrum zachowa aktywność immunoglobulin (IgG/IgA) i białek funkcjonalnych [21-23]. Naukowcy bezpośrednio porównali surowce, które producenci uzyskali metodami liofilizacji lub suszenia rozpyłowego. Próbki liofilizowane miały wyższy poziom białka całkowitego i „białek obronnych” (IgG, IgA), a także lepsze wskaźniki funkcjonalne [23].
Zawartość witamin i minerałów z oświadczeniami EFSA (maks. 10 pkt)
W składzie colostrum dodatkowo oceniamy witaminy i minerały, które mają oświadczenia Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) – związane ze wspieraniem odporności [24]. To:
- witaminy – A, C, D, B6 (pirydoksyna), B3 (niacyna), B9 (kwas foliowy) i B12 (kobalamina),
- minerały – cynk (Zn), selen (Se), miedź (Cu).
Oceniamy również porcje dzienne tych składników [25-36], co prezentujemy w tabeli poniżej:

Oświadczenia EFSA dla witamin, które mogą wspierać odporność [Rozwiń]:
- Witamina A pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
- Witamina C pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
- Witamina C pomaga w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego podczas i po intensywnym wysiłku fizycznym.
- Witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
- Witamina B6 pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
- Kwas foliowy pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
- Witamina B12 pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego [24].
Naturalna witamina C z owoców, takich jak acerola czy dzika róża, ma przewagę nad syntetyczną formą, ponieważ zawiera bioflawonoidy. To naturalne antyoksydanty, które działają synergicznie z witaminą C. Mogą wzmacniać odporność, chronić komórki przed stresem oksydacyjnym i wydłużać aktywność witaminy C w organizmie [37-42]. Dlatego za witaminę C pochodzącą z ekstraktów przyznajemy 2 pkt.
Oświadczenia EFSA dla minerałów, które mogą wspierać odporność [Rozwiń]:
- Cynk pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
- Miedź pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
- Selen pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
- Żelazo pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego [24].
Zawartość składników dodatkowych bez oświadczeń EFSA (maks. 5 pkt)
Według naszego algorytmu colostrum może otrzymać dodatkowe punkty także za niektóre składniki dodatkowe, które nie mają autoryzowanych oświadczeń EFSA, ale naukowcy przeprowadzili badania, w których potwierdzili, że wspierają one odporność i pracę jelit.
Poniżej prezentujemy tabelę z dokładną punktacją tych składników:

Właściwości składników bez oświadczeń EFSA [Rozwiń]:
Laktoferyna – to jeden z nielicznych „dodatków” do colostrum, dla których sens biologiczny potwierdzają twarde dane naukowe. Choć laktoferyna nie ma oświadczenia EFSA, to zgodnie z badaniami wzmacnia efekt immunologiczny, wspiera barierę jelitową i korzystnie moduluje mikrobiotę, a więc działa spójne z siarą [43-44].
Inulina – to sensowny dodatek do colostrum, bo pełni funkcję prebiotyku i wzmacnia „oś jelita-odporność”, na której działa też siara. Efekt prebiotyczny wymaga jednak, by producent zastosował nieco wyższe porcje inuliny. Śladowe ilości (jako „nośnik/wypełniacz”) nie dają korzyści biologicznej, więc ich nie punktujemy [45–49].
Piperyna – to znany modulator CYP3A4 (enzymu, który odpowiada za metabolizm leków), przez co potrafi zwiększać biodostępność niektórych związków, np. kurkuminy, wybranych leków. To tłumaczy jej obecność zwłaszcza w multi-składnikowych formułach[50].
Sposób hodowli (maks. 10 pkt)
Warunki hodowli zwierząt mlekodajnych realnie wpływają na jakość colostrum, zwłaszcza na stężenie IgG i czystość surowca. Czynniki szczególnie istotne w sposobie hodowli to przede wszystkim odpowiednie żywienie przedporodowe, wielorództwo (parity), stan zdrowia zwierząt, a także inne elementy zarządzania hodowlą [51-53]. Ważne jest również, jak hodowca stosuje antybiotyki i jak dba o higienę udoju – ma to wpływ na czystość suplementów diety.
Przeglądy i wytyczne branżowe podkreślają, że konieczna jest kontrola czystości colostrum. Należy odrzucać mleko/siarę od krów, które leczono do końca karencji, czyli minimalnego czasu, który musi upłynąć od zastosowania określonych środków farmaceutycznych (np. antybiotyków, leków przeciwpasożytniczych) lub innych substancji podawanych zwierzętom, do momentu, gdy można bezpiecznie spożywać produkty pochodzące od tych zwierząt [52-56].
Poniżej zamieszczamy tabelę, która prezentuje, jak oceniamy sposób hodowli zwierząt w kontekście colostrum:

Czysty skład (maks. 10 pkt)
W tej kategorii każde colostrum otrzymuje od nas na start 10 punktów – jeśli ma czysty skład, zachowuje je. Algorytm Wybieramy Kolagen przyznaje punkty ujemne za zbędne składniki dodatkowe [57-62]:
- cukier,
- potencjalnie szkodliwe słodziki: sacharynę, sukralozę, acesulfam K, aspartam i słodziki nieokreślone,
- soki,
- sztuczne barwniki,
- konserwanty.
Traktujemy neutralnie stewię, erytrytol i ksylitol w składzie colostrum – nie przyznajemy za nie punktów ujemnych.
Poniższa tabela prezentuje szczegółowe kryteria, jak oceniamy czysty skład w colostrum:

Jak oceniamy colostrum? Podsumowanie
Na Wybieramykolagen.pl oceniamy colostrum za pomocą zaawansowanego, autorskiego algorytmu. Jego rzetelność gwarantują badania naukowe, z których korzystamy. Wszystkie kryteria oceny opierają się na aktualnych wynikach badań. Na ich podstawie wybraliśmy kluczowe składniki i właściwości colostrum, a także witaminy i minerały z oświadczeniami EFSA i inne składniki dodatkowe. Oceniamy również czysty skład colostrum.
Masz więcej pytań odnośnie algorytmu colostrum Wybieramy Kolagen? Skontaktuj się z nami. Chętnie podzielimy się z Tobą naszą wiedzą.
Sprawdź nasz ranking colostrum, w którym zastosowaliśmy algorytm:
RANKING COLOSTRUM
Źródła [Rozwiń]:
- Uruakpa, F. O., Ismond, M. A. H., & Akobundu, E. N. T. (2002). Colostrum and its benefits: A review. Nutrition Research, 22(6), 755–767. https://doi.org/10.1016/S0271-5317(02)00373-1
- Godhia, M. L., & Patel, N. (2013). Colostrum – its composition, benefits as a nutraceutical – a review. Current Research in Nutrition and Food Science Journal, 1(1), 37–47. https://doi.org/10.12944/CRNFSJ.1.1.04
- Ceniti, C., Costanzo, N., Morittu, V. M., Tilocca, B., Roncada, P., & Britti, D. (2022). Review: Colostrum as an emerging food: Nutraceutical properties and food supplement. Food Reviews International. https://doi.org/10.1080/87559129.2022.2034165
- Duff, W. R. D., Chilibeck, P. D., Rooke, J. J., Kaviani, M., Krentz, J. R., & Haines, D. M. (2014). The effect of bovine colostrum supplementation in older adults during resistance training. International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism, 24(3), 276–285. https://doi.org/10.1123/ijsnem.2013-0182
- Kaplan, M., Arslan, A., Duman, H., Karyelioğlu, M., Bayraktar, A., Baydemir, B., Günar, B., Alkan, M., Tosun, H. İ., Ertürk, M., Eskici, G., Duar, R. M., Henrick, B. M., Frese, S. A., & Karav, S. (2022). Production of Bovine Colostrum for Human Consumption to Improve Health. Frontiers in Pharmacology, 12. https://doi.org/10.3389/fphar.2021.796824
- Oswal, D., Angolkar, M., Mahantashetti, N. S., Dhagavkar, P., Haritay, S., & Godbole, M. (2025). Effect of bovine colostrum supplementation on gut health of children: A systematic review. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 80(6), 1018–1027. https://doi.org/10.1002/jpn3.70033
- Canbolat, A. A., Lombardo, M., Mondragon, A. d. C., López, J. M. M., Bechelany, M., & Karav, S. (2024). Bovine colostrum in pediatric nutrition and health. Nutrients, 16(24), 4305. https://doi.org/10.3390/nu16244305
- Hajihashemi, P., Haghighatdoost, F., Kassaian, N., Rahim Khorasani, M., Hoveida, L., Nili, H., Tamizifar, B., & Adibi, P. (2024). Therapeutic effects of bovine colostrum applications on gastrointestinal diseases: A systematic review. Systematic Reviews, 13, 76. https://doi.org/10.1186/s13643-024-02489-1
- Poonia, A., & Shiva. (2022). Bioactive compounds, nutritional profile and health benefits of colostrum: A review. Food Production, Processing and Nutrition, 4(26). https://doi.org/10.1186/s43014-022-00104-1
- Riedl, J., Lohner, S., & Szabo, M. (2023). Bovine colostrum supplementation for preventing upper respiratory tract infections: A systematic review, meta-analysis and meta-regression of randomized controlled trials. Nutrients, 15(7), 1664. https://doi.org/10.3390/nu15071664
- Mehra, R., Garhwal, R., Sangwan, K., Guiné, R. P. F., Lemos, E. T., Buttar, H. S., Visen, P. K. S., Kumar, N., Bhardwaj, A., & Kumar, H. (2022). Insights into the research trends on bovine colostrum: Beneficial health perspectives with special reference to manufacturing of functional foods and feed supplements. Nutrients, 14(3), 659. https://doi.org/10.3390/nu14030659
- Koutoukidis, D. A., Georgakouli, K., Fatouros, I. G., & Jamurtas, A. Z. (2023). Systematic review of the effects of bovine colostrum supplementation on leaky gut syndrome in athletes: Diagnostic biomarkers and future directions. Nutrients, 15(14), 3094. https://doi.org/10.3390/nu15143094
- Wieczorek-Dąbrowska, M., Wójcik, P., & Malinowski, E. (2013). Znaczenie siary krów oraz czynniki warunkujące jej jakość. Przegląd Hodowlany, 4(2013), 9–12.
- Playford, R. J., & Weiser, M. J. (2021). Bovine colostrum: Its role in human health and disease. Nutrients, 13(1), 265. https://doi.org/10.3390/nu13010265
- Röder, M., Borchardt, S., Heuwieser, W., Rauch, E., Sargent, R., & Sutter, F. (2023). Evaluation of laboratory and on-farm tests to estimate colostrum quality for dairy cows. Journal of Dairy Science, 106(12), 9164–9173. https://doi.org/10.3168/jds.2023-23467
- Abdelsattar, M. M., Rashwan, A. K., Younes, H. A., Abdel-Hamid, M., Romeih, E., Mehanni, A.-H. E., Vargas-Bello-Pérez, E., Chen, W., & Zhang, N. (2022). An updated and comprehensive review on the composition and preservation strategies of bovine colostrum and its contributions to animal health. Animal Feed Science and Technology, 291, 115379. https://doi.org/10.1016/j.anifeedsci.2022.115379
- Morin, D. E., Nelson, S. V., Reid, E. D., Nagy, D. W., Dahl, G. E., & Constable, P. D. (2010). Effect of colostral volume, interval between calving and first milking, and photoperiod on colostral IgG concentrations in dairy cows. Journal of the American Veterinary Medical Association, 237(4), 420–428. https://doi.org/10.2460/javma.237.4.420
- McGuirk, S. M., & Collins, M. (2004). Managing the production, storage, and delivery of colostrum. The Veterinary Clinics of North America: Food Animal Practice, 20(3), 593–603. https://doi.org/10.1016/j.cvfa.2004.06.005
- Heinrichs, A. J., & Jones, C. M. (2020). Composition and hygiene of colostrum on modern Pennsylvania dairy farms. Penn State Extension. Retrieved from https://extension.psu.edu/composition-and-hygiene-of-colostrum-on-modern-pennsylvania-dairy-farms
- Mann, S., Spellman, M., Frederick, G., Bruckmaier, R., Somula, H., & Wieland, M. (2025). Lag time from calving to first colostrum harvest in Holstein dairy cows: Association with colostral immunoglobulin G, volume, and dry matter. JDS Communications, 6(8), 683–687. https://doi.org/10.3168/jdsc.2025-0770
- Fatima, M., Sajid, M., Saima, H., Nadeem, M. T., Ahmad, R. S., Mehmood, S., Khalid, M. Z., Alharbi, S. A., Ansari, M. J., & Kasongo, E. L. M. (2024). In vitro evaluation of spray and freeze-dried bovine colostrum powder and their effects on the nutritional and functional properties. International Journal of Food Properties, 27(1), 985–1002. https://doi.org/10.1080/10942912.2024.2374488
- Coşkun, N., Sarıtaş, S., Jaouhari, Y., Bordiga, M., & Karav, S. (2024). The impact of freeze drying on bioactivity and physical properties of food products. Applied Sciences, 14(20), 9183. https://doi.org/10.3390/app14209183
- Borad, S. G., Singh, A. K., Meena, G. S., & Raghuwanshi, H. V. (2020). Storage-related changes in spray-dried colostrum preparations. LWT - Food Science and Technology, 118, 108719. https://doi.org/10.1016/j.lwt.2019.108719
- European Commission. EU Register of nutrition and health claims made on foods. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register
- Gombart, A. F., Pierre, A., & Maggini, S. (2020). A review of micronutrients and the immune system—Working in harmony to reduce the risk of infection. Nutrients, 12(1), 236. https://doi.org/10.3390/nu12010236
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. (n.d.). Selenium — Health Professional Fact Sheet. Retrieved from https://ods.od.nih.gov/factsheets/Selenium-HealthProfessional/
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. (n.d.). Zinc — Health Professional Fact Sheet. Retrieved from https://ods.od.nih.gov/factsheets/Zinc-HealthProfessional/
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. (n.d.). Copper — Health Professional Fact Sheet. Retrieved from https://ods.od.nih.gov/factsheets/Copper-HealthProfessional/
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. (n.d.). Iron — Health Professional Fact Sheet. Retrieved from https://ods.od.nih.gov/factsheets/Iron-HealthProfessional/
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. (n.d.). Vitamin A — Health Professional Fact Sheet. Retrieved from https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. (n.d.). Vitamin D — Health Professional Fact Sheet. Retrieved from https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. (n.d.). Vitamin B6 — Health Professional Fact Sheet. Retrieved from https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB6-HealthProfessional/
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. (n.d.). Niacin (Vitamin B3) — Health Professional Fact Sheet. Retrieved from https://ods.od.nih.gov/factsheets/Niacin-HealthProfessional/
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. (n.d.). Folate — Health Professional Fact Sheet. Retrieved from https://ods.od.nih.gov/factsheets/Folate-HealthProfessional/
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. (n.d.). Vitamin B12 — Health Professional Fact Sheet. Retrieved from https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB12-HealthProfessional/
- Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. (n.d.). Vitamin C — Health Professional Fact Sheet. Retrieved from https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminC-HealthProfessional/
- Carr, A. C., Pullar, J. M., Bozonet, S. M., & Vissers, M. C. M. (2012). Bioavailability of vitamin C from kiwifruit in non-smoking men: Determination of ‘healthy’ and ‘optimal’ intakes. Journal of Nutritional Science, 1, e14. https://doi.org/10.1017/jns.2012.15
- Jacob, R. A., & Sotoudeh, G. (2002). Vitamin C function and status in chronic disease. Nutrition in Clinical Care, 5(2), 66–74. https://doi.org/10.1046/j.1523-5408.2002.00005.x
- Nijveldt, R. J., van Nood, E., van Hoorn, D. E. C., Boelens, P. G., van Norren, K., & van Leeuwen, P. A. M. (2001). Flavonoids: A review of probable mechanisms of action and potential applications. American Journal of Clinical Nutrition, 74(4), 418–425. https://doi.org/10.1093/ajcn/74.4.418
- Carr, A. C., & Vissers, M. C. M. (2013). Synthetic or food-derived vitamin C—are they equally bioavailable? Nutrients, 5(11), 4284–4304. https://doi.org/10.3390/nu5114284
- Carr, A. C., & Maggini, S. (2017). Vitamin C and immune function. Nutrients, 9(11), 1211. https://doi.org/10.3390/nu9111211
- Bozonet, S. M., Carr, A. C., Pullar, J. M., & Vissers, M. C. M. (2013). A randomized steady-state bioavailability study of synthetic versus kiwifruit-derived vitamin C. Nutrients, 5(9), 3684–3695. https://doi.org/10.3390/nu5093684
- Liu, J., Li, Y., Zhang, D., Li, F., & Ruan, B. (2021). Lactoferrin reduces the risk of respiratory tract infections: A meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Nutrition, 8, 784162. https://doi.org/10.3389/fnut.2021.784162
- Ménard, S., Corriveau, G., & Frenette, J. (2014). Lactoferrin and bifidobacteria. Applied and Environmental Microbiology, 80(6), 1790–1795. https://doi.org/10.1128/AEM.03828-13
- Gibson, G. R., Hutkins, R., Sanders, M. E., Prescott, S. L., Reimer, R. A., Salminen, S. J., Scott, K., Stanton, C., Swanson, K. S., Cani, P. D., Verbeke, K., & Reid, G. (2017). Expert consensus document: The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of prebiotics. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 14(8), 491–502. https://doi.org/10.1038/nrgastro.2017.75
- Seifert, S., & Watzl, B. (2007). Inulin and oligofructose: Review of experimental data on immune modulation. The Journal of Nutrition, 137(11 Suppl), 2563S–2567S. https://doi.org/10.1093/jn/137.11.2563S
- Baba, Y., Saito, Y., Kadowaki, M., Azuma, N., & Tsuge, D. (2023). Effect of continuous ingestion of bifidobacteria and inulin on reducing body fat: A randomized, double-blind, placebo-controlled, parallel-group comparison study. Nutrients, 15(24), 5025. https://doi.org/10.3390/nu15245025
- Micka, A., Siepelmeyer, A., Holz, A., Theis, S., & Schön, C. (2017). Effect of consumption of chicory inulin on bowel function in healthy subjects with constipation: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. International Journal of Food Sciences and Nutrition, 68(1), 82–89. https://doi.org/10.1080/09637486.2016.1212819
- Watson, A. W., Houghton, D., Avery, P. J., Stewart, C., Vaughan, E. E., Meyer, P. D., de Bos Kuil, M. J. J., Weijs, P. J. M., & Brandt, K. (2019). Changes in stool frequency following chicory inulin consumption, and effects on stool consistency, quality of life and composition of gut microbiota. Food Hydrocolloids, 96, 688–698. https://doi.org/10.1016/j.foodhyd.2019.06.006
- Tripathi, A. K., Ray, A. K., & Mishra, S. K. (2022). Molecular and pharmacological aspects of piperine as a potential molecule for disease prevention and management: Evidence from clinical trials. Beni-Suef University Journal of Basic and Applied Sciences, 11(1), 16. https://doi.org/10.1186/s43088-022-00196-1
- Puppel, K., Gołębiewski, M., Grodkowski, G., Slósarz, J., Kunowska-Slósarz, M., Solarczyk, P., Łukasiewicz, M., Balcerak, M., & Przysucha, T. (2019). Composition and factors affecting quality of bovine colostrum: A review. Animals, 9(12), 1070. https://doi.org/10.3390/ani9121070
- Westhoff, T. A., Borchardt, S., & Mann, S. (2024). Invited review: Nutritional and management factors that influence colostrum production and composition in dairy cows. Journal of Dairy Science, 107(7), 4109–4128. https://doi.org/10.3168/jds.2023-24349
- Conneely, M., Berry, D. P., Sayers, R., Murphy, J. P., Lorenz, I., Doherty, M. L., & Kennedy, E. (2013). Factors associated with the concentration of immunoglobulin G in the colostrum of dairy cows. Animal, 7(11), 1824–1832. https://doi.org/10.1017/S1751731113001444
- Dluhošová, S., Bartáková, K., Vorlová, L., Navrátilová, P., Hanuš, O., & Samková, E. (2024). Dairy chain safety in the context of antibiotic residues—Current status of confirmatory liquid chromatography methods: A review. Antibiotics, 13(11), 1038. https://doi.org/10.3390/antibiotics13111038
- Omairi, R., Krayem, M., Khaled, S., Salla, M., & El Khatib, S. (2022). Antibiotic residues in milk and milk products: A momentous challenge for the pharmaceutical industry and medicine. World Journal of Pharmacology, 11(4), 48–55. https://doi.org/10.5497/wjp.v11.i4.48
- Jones, G. M. (1999, September 22). Preventing drug residues in milk and cull dairy cows. The Cattle Site / Virginia Tech Extension.
- Carocho, M., Morales, P., & Ferreira, I. C. F. R. (2017). Sweeteners as food additives in the XXI century: A review of what is known, and what is to come. Food and Chemical Toxicology, 107(Pt A), 302–317. https://doi.org/10.1016/j.fct.2017.06.046
- Tranchida, N., Molinari, F., Franco, G. A., Cordaro, M., & Di Paola, R. (2025). Potential role of dietary antioxidants during skin aging. Food Science & Nutrition, 13(5), e70231. https://doi.org/10.1002/fsn3.70231
- Gkogkolou, P., & Böhm, M. (2012). Advanced glycation end products: Key players in skin aging? Dermato-Endocrinology, 4(3), 259–270. https://doi.org/10.4161/derm.22028
- Regulation (EC) No 1333/2008 of the European Parliament and of the Council of 16 December 2008 on food additives (consolidated version 12 June 2017). Official Journal of the European Union, L 354, 16–33. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:02008R1333-20170612
- Silva, M. M., & Lidon, F. C. (2016). Food preservatives – An overview… Emir J Food Agric, 28(6), 366–373. https://doi.org/10.9755/ejfa.2016-04-351
- Akbar, S., Anjum, T., Ali, S., Iqbal, A., & Ansari, T. M. (2021). Natural food colorants and preservatives: A review, a demand, and a challenge. Cogent Food & Agriculture, 7(1), 1918849. https://doi.org/10.1080/23311932.2021.1918849
- Statham, B. (2014). E213. Tabele dodatków i składników chemicznych, czyli co jesz i czym się smarujesz (K. Tryc, Tłum.). Wydawnictwo RM. (Oryginał opublikowany w 2006 jako The Chemical Maze – Shopping Companion)
- Puppel, K., et al. (2021). Interaction between the level of immunoglobulins and somatic cell count as a factor shaping the immunostimulatory components of colostrum. Scientific Reports, 11, 16402. https://doi.org/10.1038/s41598-021-95283-1
- Hughes, R. L., Alvarado, D. A., Swanson, K. S., & Holscher, H. D. (2022). The prebiotic potential of inulin-type fructans: A systematic review. Advances in Nutrition, 13(2), 492–529. https://doi.org/10.1093/advances/nmab119
- Vitetta, L., et al. (2013). The clinical efficacy of a bovine lactoferrin/whey protein Ig-rich fraction for the common cold. Complementary Therapies in Medicine, 21(3), 164–171. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2012.12.006
- Eker, F., et al. (2024). Antimicrobial properties of colostrum and milk. Antibiotics, 13(3), 251. https://doi.org/10.3390/antibiotics13030251
- Artym, J., & Zimecki, M. (2023). Colostrum and lactoferrin protect against side effects of corticosteroids, NSAIDs, antibiotics, and psychic stress. Nutrients, 15(8), 1999. https://doi.org/10.3390/nu15081999
- Hofman, Z., et al. (2002). The effect of bovine colostrum supplementation on exercise performance in elite field hockey players. Int J Sport Nutr Exerc Metab, 12(4), 461–469.
- March, D. S., Jones, A. W., Thatcher, R., & Davison, G. (2019). The effect of bovine colostrum supplementation on intestinal injury following exercise in the heat. Eur J Nutr, 58(4), 1441–1451. https://doi.org/10.1007/s00394-018-1670-9
- Jones, A. W., Cameron, S. J., Thatcher, R., & Davison, G. (2016). Bovine colostrum supplementation and upper respiratory symptoms during exercise training: A systematic review and meta-analysis. J Exerc Nutr Biochem, 20(3), 1–11. https://doi.org/10.1186/s13102-016-0047-8
- Baśkiewicz-Hałasa, M., et al. (2023). Moderate dose bovine colostrum... Nutrients, 15(8), 1925. https://doi.org/10.3390/nu15081925
- Playford, R. J., et al. (2001). Co-administration of bovine colostrum reduces acute NSAID-induced increase in intestinal permeability. Clinical Science, 100(6), 627–633.
- Shing, C. M., et al. (2007). Effects of bovine colostrum supplementation on immune variables in highly trained cyclists. J Appl Physiol, 102(3), 1113–1122. https://doi.org/10.1152/japplphysiol.00553.2006
- Arslan, A., et al. (2021). Bovine colostrum and its potential for human health and nutrition. Frontiers in Nutrition, 8, 651721. https://doi.org/10.3389/fnut.2021.651721
- Guberti, M., Botti, S., Capelli, E., & Cerocchi, C. (2021). Bovine colostrum applications in sick and healthy people. Nutrients, 13(7), 2194. https://doi.org/10.3390/nu13072194
- Durkalec-Michalski, K., et al. (2024). Bovine colostrum supplementation as a new perspective in depression and substance use disorder treatment. Frontiers in Psychiatry, 15, 1366942. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1366942
- Playford, R. J., MacDonald, C. E., & Johnson, W. S. (1999). Bovine colostrum is a health food supplement which prevents NSAID-induced gut damage. Gut, 44(5), 653–658. https://doi.org/10.1136/gut.44.5.653
- Jones, A. W., et al. (2014). Effects of bovine colostrum supplementation on upper respiratory illness in active males. J Sports Sci Med, 13, 364–370.
- Rachman, A. B., Maheswari, R. R. A., & Bachroem, M. S. (2015). Composition and isolation of lactoferrin from colostrum and milk of various goat breeds. Procedia Food Science, 3, 200–210. https://doi.org/10.1016/j.profoo.2015.01.022
- Jones, A. W., et al. (2017). The effects of bovine colostrum supplementation on in vivo immunity following prolonged exercise. Eur J Nutr, 58(4), 1655–1665. https://doi.org/10.1007/s00394-017-1597-6
- Chigerwe, M., et al. (2009). Evaluation of factors affecting serum IgG concentrations in bottle-fed calves. JAVMA, 234(6), 785–789. https://doi.org/10.2460/javma.234.6.785
- Poonia, A., & Singh, S. (2022). Bioactive compounds, nutritional profile and health benefits of colostrum: A review. Future Foods, 6, 100156.