Zasady działania algorytmu oceny suplementów diety z kolagenem na stawy
Nasz algorytm ocenia skład każdego kolagenu i łącznie przyznaje od 0 do 100 punktów. Korzystamy z niego w poniższym rankingu:
RANKING KOLAGENU NA STAWY
Algorytm urodowy Wybieramy Kolagen ocenia (kliknij, by przejść do sekcji):

Zawartość kolagenu (maks. 50 pkt)
Algorytm Wybieramy Kolagen przyznaje najwięcej punktów w naszej opinii kluczowemu składnikowi każdego kolagenu na stawy, czyli bioaktywnym peptydom kolagenowym.
Suplement, który bazuje na wysokiej jakości surowcu kolagenowym bez składników dodatkowych, w naszej ocenie jest lepszy od tego, który zawiera nieokreślony hydrolizat i liczne składniki dodatkowe [1-42]. Z tego względu nawet jedno- lub dwuskładnikowe produkty (np. kolagen z witaminą C) mają szansę znaleźć się wysoko w naszym rankingu kolagenu na stawy, a kolageny o rozbudowanych składach nie zawsze zajmują u nas pierwsze miejsca.
Producenci suplementów diety używają różnych rodzajów surowców kolagenowych, dlatego inaczej punktujemy kolageny:
- markowe, np. Peptan®, Naticol®, TENDOFORTE®, UC-II® (maks. 50 pkt) – czyli standaryzowane, przebadane surowce kolagenowe, których sekwencje peptydów i jakość potwierdzają dokumentacja producenta i badania naukowe,
- niemarkowych o masie cząsteczkowej poniżej 5000 Da, np. kolagenu wołowego 2000 Da (maks. 35 pkt) – czyli kolagenów hydrolizowanych, które nie mają zarejestrowanych znaków towarowych, ale ich niska masa cząsteczkowa została potwierdzona przez producenta. Badania in vitro na modelu nabłonka jelitowego wskazują, że mniejsze peptydy kolagenowe łatwiej przenikają przez ścianę jelita niż peptydy o większej masie cząsteczkowej. Oznacza to, że wielkość peptydów może wpływać na ich wchłanianie, a tym samym na biodostępność [1], [38-42],
- liofilizaty, np. liofilizowany kolagen typu I (maks. 30 pkt) – suszone w niskiej temperaturze, czyli zamrożone i odparowane pod niskim ciśnieniem, dzięki czemu mogą zachować nienaruszoną strukturę,
- niemarkowe hydrolizaty, np. hydrolizowany kolagen wołowy (maks. 30 pkt) – dla których producent nie podaje informacji o marce, badaniach ani masie cząsteczkowej.
Jak oceniamy kolageny markowe?
Pojedyncze, markowe surowce kolagenowe oceniamy do 30 pkt, jeżeli:
- przeszły badania naukowe, których wyniki wskazały na efekty suplementacji (po 5 pkt za 1 badanie, maks. 10 pkt),
- mają porcję dzienną zgodną z badaniami (20 pkt).
Tabela poniżej prezentuje liczbę badań markowych kolagenów na stawy:

Czasem kolagen na stawy otrzymuje więcej punktów (maks. 50 pkt), jeżeli zawiera więcej markowego surowca, niż stosowano w badaniach:
- do 10 000 mg – otrzymuje dodatkowo 2 pkt za każde 1000 mg powyżej porcji z badań,
- powyżej 10 000 mg (do 20 000 mg) – otrzymuje dodatkowo 1 pkt za każde 10000 mg powyżej 10000 mg oraz porcji z badań.
Poniżej prezentujemy infografiki z przykładowymi ocenami kolagenów na stawy:



Jak oceniamy kolageny niemarkowe i liofilizaty?
Niżej oceniamy kolageny niemarkowe i liofilizowane w składzie suplementów, bo:
- niemarkowe hydrolizaty mogą bardzo się od siebie różnić i nie mają badań, które potwierdzają efekty ich suplementacji,
- kolageny liofilizowane oceniamy niżej ze względu na brak danych, które wskazywałyby, ile miligramów liofilizatu daje efekt porównywalny z hydrolizatem, liofilizacja jest przede wszystkim metodą suszenia, utrwalania, a także przygotowywania materiału badawczego do przechowywania oraz dalszych analiz laboratoryjnych [1], [36-37].
Poniższa tabela prezentuje szczegółową punktację niemarkowych hydrolizatów, kolagenów natywnych i liofilizatów na stawy:

Dodatkowo punktujemy drugi kolagen w składzie (maks. 20 pkt)
Niektóre suplementy diety zawierają 2 rodzaje kolagenów w składzie. Za drugi kolagen w składzie przyznajemy dodatkowo maks. 20 pkt (wliczają się do całościowej oceny za zawartość kolagenu, czyli maks. 50 pkt).
Sposób oceny drugiego kolagenu w składzie:
- markowy surowiec – ma min. 1 badanie naukowe, które potwierdza efekty stosowania (maks. 5 pkt), ma porcję dzienną zgodną z badaniami (maks. 15 pkt),
- pozostałe surowce (kolageny niemarkowe i liofilizaty) oceniamy tak samo jak w pierwszym surowcu.
Właściwości kolagenu [Rozwiń]:
Zawartość witamin, minerałów i innych składników bez oświadczeń EFSA (maks. 13 pkt)
Kolagenom na stawy przyznajemy punkty za wybrane składniki dodatkowe, które nie mają autoryzowanych oświadczeń EFSA, ale badania naukowe wskazują na to, że mogą one oddziaływać na stawy. To przykładowo krzem [50-52] i MSM [45-47], których ilość oceniamy osobno, a także inne składniki, m.in. glukozamina i chondroityna [48-59].
Krzem (maks. 2 pkt)
Tabela poniżej prezentuje szczegółowe kryteria oceny krzemu w kolagenach na stawy:

Właściwości krzemu [Rozwiń]:
Krzem jest opisywany jako pierwiastek potencjalnie związany z produkcją kolagenu i metabolizmem tkanki łącznej [43]. W 2023 roku naukowcy opublikowali badanie pt. „Wpływ dwutlenku krzemu na chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych” [44]. Więcej o właściwościach krzemu przeczytasz w naszym artykule blogowym: Krzem i krzem organiczny w diecie i suplementach – właściwości.
Glukozamina, chondroityna MSM (maks. 7 pkt)
Poniższa tabela prezentuje kryteria oceny glukozaminy w kolagenach na stawy:

Właściwości glukozaminy [Rozwiń]:
Glukozamina to aminocukier, który bierze udział w procesie budowy elementów chrząstki, m.in. proteoglikanów. W badaniu naukowym oceniano jej wpływ na marker degradacji (rozpadu) kolagenu typu II oraz na zmiany strukturalne stawu [48].
Glukozamina jest klasyfikowana jako środek o powolnym, funkcjonalnym profilu działania. W kontekście wsparcia struktur stawowych znaczenie może mieć nie tylko obecność glukozaminy w składzie, ale także jej forma i jakość zastosowanego surowca [50].
Poniższa tabela przedstawia szczegółowe kryteria oceny chondroityny i MSM w kolagenach na stawy:

Właściwości chondroityny [Rozwiń]:
Chondroityna to składnik proteoglikanów (złożonych makrocząsteczek) chrząstki, który uczestniczy w utrzymaniu jej uwodnienia i sprężystości. Badania przeglądowe wskazują, że suplementacja chondroityny może wspierać procesy związane z syntezą składników macierzy chrząstki, co przekłada się na jej korzystny wpływ na środowisko stawu (chrząstka, błona maziowa, kość podchrzęstna) [51-52].
Profil tolerancji chondroityny jest oceniany jako dobry. Duże przeglądy/metaanalizy badawcze nie wykazują zwiększonego ryzyka zdarzeń niepożądanych w przypadku spożywania chondroityny w porównaniu z placebo [50].
Właściwości MSM [Rozwiń]:
Ze względu na obecność siarki, która może być wykorzystana do syntezy białek, MSM wykazuje właściwości antyoksydacyjne oraz może wspierać komfort stawów i kondycję skóry [45-47], [53-54]. W naszej opinii jest cennym składnikiem suplementów, zarówno na stawy, jak i urodowych. Więcej o działaniu MSM przeczytasz tutaj.
MSM uznaje się za dobrze tolerowany dodatek do suplementów diety [45]. U niektórych osób (szczególnie z wrażliwym układem trawiennym) może jednak powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
Poniższa tabela przedstawia naszą ocenę stosunku glukozaminy, chondroityny i MSM w kolagenach na stawy:

Jakie efekty dają połączenia glukozaminy, chondroityny i MSM? [Rozwiń]:
W 2017 przeprowadzono badanie, którego uczestnicy przez 12 tygodni suplementowali 1500 mg glukozaminy + 1200 mg siarczanu chondroityny + 500 mg MSM dziennie. W badaniu wzięły udział jeszcze dwie grupy: jedna suplementująca 1500 mg glukozaminy + 1200 mg siarczanu chondroityny (bez MSM), a druga spożywała placebo. W 12. tygodniu u osób suplementujących wariant z MSM wykazano istotnie wyższą poprawę wyniku WOMAC niż w pozostałych grupach oraz VAS względem placebo [55].
Połączenie glukozaminy z MSM (a także z chondroityną) jako podejście objawowe znajduje oparcie w badaniach naukowych. Glukozamina i chondroityna dostarczają składników związanych z macierzą chrząstki (GAG/proteoglikany) i są klasyfikowane jako substancje o powolnym, objawowym profilu działania. MSM natomiast wykazuje właściwości antyoksydacyjne, może wspierać komfort stawów, a ponadto ma dobry profil bezpieczeństwa (GRAS) [55-60].
Jednocześnie metaanalizy i wytyczne podkreślają, że efekt suplementacji glukozaminy, chondroityny i MSM bywa umiarkowany i zależny od kondycji stawu, formy/jakości preparatu, czasu stosowania oraz proporcji składników [55-61].
Witaminy, minerały, składniki dodatkowe bez oświadczeń EFSA (maks. 4 pkt)
Poniższa tabela przedstawia kryteria oceny witamin, minerałów i innych składników dodatkowych w kolagenach na stawy bez oświadczeń EFSA lub z oświadczeniami EFSA, które nie dotyczą stawów:

Zawartość ekstraktów roślinnych (maks. 10 pkt)
Nasz algorytm ocenia ekstrakty roślinne i składniki aktywne, które z nich pochodzą. Mogą one różnić się biodostępnością i efektami, dlatego każdy z nich oceniamy indywidualnie. Poniższa tabela przedstawia sposób oceny poszczególnych ekstraktów i składników aktywnych. Każdy ze składników ma indywidualną ocenę punktową, a dodatkowe punkty może otrzymać za markę, standaryzację i porcję zgodną z badaniami [62-79].

Właściwości ekstraktów roślinnych [Rozwiń]:
Poszczególne ekstrakty roślinne mogą być standaryzowane na zawartość substancji aktywnych, np. o właściwościach antyoksydacyjnych, takich jak EGCG, resweratrol czy kwercetyna. To skoncentrowane związki, które mogą pomagać ograniczać nadmiar wolnych rodników i wspierać naturalne systemy obronne komórek [62-79].
Dodatkowo punktujemy określone połączenia ekstraktów roślinnych i pozyskiwanych z nich składników aktywnych o podobnych właściwościach (+0,5 pkt).
- Kurkumina + resweratrol – to związki roślinne o właściwościach antyoksydacyjnych. W przeglądach naukowych kurkumina była oceniana pod kątem komfortu i funkcji stawów, natomiast resweratrol jest polifenolem roślinnym o potencjale przeciwutleniającym. W badaniu laboratoryjnym połączenie tych składników wykazało synergistyczną aktywność antyoksydacyjną [64-66].
- Witamina C + proantocyjanidyny z pestek winogron – witamina C wspiera syntezę kolagenu, który jest kluczowy dla prawidłowego funkcjonowania chrząstki, a proantocyjanidyny działają jako silne antyoksydanty, wspomagając ochronę komórek stawowych przed stresem oksydacyjnym [67-68].
- Polifenole z oliwek (hydroksytyrozol) + kurkumina – polifenole oliwne mogą wspierać ochronę przed stresem oksydacyjnym, a badania naukowe dotyczące kurkuminy wskazują na jej możliwy korzystny wpływ w kontekście komfortu i funkcji stawów [69-70].
- Kadzidłowiec indyjski (Boswellia serrata) + kurkuma (Curcuma longa) – oba ekstrakty były oceniane pod kątem komfortu i funkcji stawów, choć są opisywane w literaturze w odniesieniu do różnych szlaków metabolicznych. Kadzidłowiec indyjski wiąże się m.in. z enzymem 5-lipooksygenazą, a kurkumina z enzymem COX-2 oraz wybranymi cytokinami [71].
- Imbir (Zingiber officinale) + kurkuma (Curcuma longa) – kombinacja kurkuminy i gingerolu wykazuje silniejsze efekty przeciwzapalne i antyoksydacyjne niż każdy związek osobno [72].
- Imbir (Zingiber officinale) + tarczyca bajkalska (Scutellaria baicalensis) – działają synergicznie w wygaszaniu stanu zapalnego. Tarczyca hamuje główne czynniki stanu zapalnego, a imbir dopełnia tego działania na enzymach [73-74].
Dodatki technologiczne i smakowe (maks. 10 pkt)
W tej kategorii każdy suplement otrzymuje od nas 10 punktów na start. Jeśli kolagen na stawy nie zawiera zbędnych dodatków technologicznych i smakowych, zachowuje maks. 10 pkt. Przyznajemy punkty ujemne za dodatek cukrów, słodzików, soków, sztucznych barwników i konserwantów [75-81].
Poniższa tabela przedstawia szczegółowy sposób oceny dodatków technologicznych i smakowych w kolagenach na stawy:

Niektóre składniki dodatkowe są konieczne dla zachowania formy czy świeżości suplementów diety, inne są opcjonalne, a pozostałe mogą być wręcz niewskazane.
- Cukier – nie wnosi wartości dla efektów suplementacji, a dodaje kalorie i ładunek glikemiczny. Przy dłuższym spożyciu może nasilać glikację białek (AGEs), co nie sprzyja tkance łącznej i skórze. W płynnych shotach bywa go sporo, a to obniża „gęstość aktywnych składników” [76].
- Niektóre słodziki – część z nich może budzić wątpliwości pod kątem wpływu na mikrobiotę i tolerancję jelitową. W przypadku sukralozy wysokie spożycie może wiązać się z dyskomfortem jelitowym i wpływem na bakterie okrężnicy. Poliole (np. sorbitol) u osób wrażliwych mogą powodować niepożądane reakcje żołądkowo-jelitowe, a przy większych ilościach wykazywać efekt przeczyszczający [77].
- Sztuczne barwniki – azo-barwniki (np. E102 tartrazyna, E124) są powiązane z nadwrażliwością skórną/oddechową u części osób i wymagają ostrzeżeń w UE. Kolor suplementu diety nie wpływa na efekty suplementacji, więc to niepotrzebne ryzyko. Naturalne barwniki (np. beta-karoten, koncentrat buraka) traktujemy łagodniej [78-79].
- Konserwanty – w proszkach zwykle nie są potrzebne, w płynach bywa, że są, ale preferujemy „czystsze” rozwiązania. Benzoesan sodu w obecności witaminy C może sprzyjać powstawaniu śladowego benzenu, a sorbinian czy siarczyny mogą wywoływać reakcje u osób nadwrażliwych [80-81]. Jeśli da się ich uniknąć z technologicznego punktu widzenia – odejmujemy za nie punkty.
- Zasada ogólna – każdy zbędny dodatek rozcieńcza porcje składników aktywnych, a zwiększa ryzyko nietolerancji i komplikuje etykietę. Premiujemy składy „clean label”, czyli możliwie bez cukru, bez kontrowersyjnych słodzików, bez sztucznych barwników i konserwantów, zwłaszcza gdy forma produktu tego nie wymaga.
Zawartość witamin i minerałów z oświadczeniami EFSA (maks. 7 pkt)
W kolagenach na stawy oceniamy witaminy i minerały, które mają oświadczenia zdrowotne autoryzowane przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA):
- związane ze na stawami kośćmi,
- o właściwościach antyoksydacyjnych,
- przyczyniające się do prawidłowego funkcjonowania tkanki łącznej [68].
Punktujemy witaminy: D i K, a także minerały: mangan (Mn), cynk (Zn), miedź (Cu), selen (Se) i magnez (Mg) w składach kolagenów. Oceniamy ich porcje dzienne [68].
Poniższa tabela prezentuje szczegółowy sposób oceny witamin i minerałów z oświadczeniami EFSA w składach kolagenów na stawy:

Oświadczenia EFSA dla witamin związane ze wpływem na stawy i kości [Rozwiń]:
- witamina D pomaga zmniejszyć ryzyko upadków związanych z niestabilnością postawy i osłabieniem mięśni, upadek jest czynnikiem ryzyka złamań kości u mężczyzn i kobiet w wieku 60 lat i starszych,
- witamina D przyczynia się do prawidłowego wchłaniania/wykorzystywania wapnia i fosforu,
- witamina D pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu wapnia we krwi,
- witamina D pomaga w utrzymaniu zdrowych kości,
- witamina K pomaga w utrzymaniu zdrowych kości [68].
Oświadczenia EFSA dla minerałów związane ze wpływem na stawy i kości [Rozwiń]:
- wapń pomaga zmniejszyć utratę minerałów kostnych u kobiet po menopauzie, niska gęstość mineralna kości jest czynnikiem ryzyka osteoporotycznych złamań kości
- wapń jest niezbędny do utrzymania zdrowych kości,
- magnez pomaga w utrzymaniu zdrowych kości
- mangan pomaga w prawidłowym tworzeniu tkanek łącznych,
- mangan pomaga w utrzymaniu zdrowych kości,
- mangan pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym,
- cynk pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym,
- cynk pomaga w utrzymaniu zdrowych kości,
- miedź pomaga w utrzymaniu prawidłowego stanu tkanek łącznych,
- miedź pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym,
- selen pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym [68].
Zawartość kwasu hialuronowego (maks. 5 pkt)
Jedno z analizowanych przez nas badań dostarcza wniosków, że masa cząsteczkowa kwasu hialuronowego może nie mieć większego znaczenia dla efektów suplementacji [82]. Dlatego algorytm Wybieramy Kolagen ocenia zawartość kwasu hialuronowego na podstawie jego porcji dziennej [82-88].
Poniższa infografika prezentuje naszą ocenę porcji dziennych kwasu hialuronowego w kolagenach na stawy:

Właściwości kwasu hialuronowego [Rozwiń]:
W badaniach nad doustną suplementacją kwasem hialuronowym (HA) u osób z dyskomfortem stawów (głównie kolan) obserwowano umiarkowane efekty. Zwykle dotyczyły one poprawy komfortu i wsparcia prawidłowego funkcjonowania stawów. Badania te trwały od kilku tygodni do 12 miesięcy [86-88].
Zawartość witaminy C (maks. 5 pkt)
- Algorytm Wybieramy Kolagen premiuje ekstrakty roślinne standaryzowane na zawartość witaminy C, czyli witaminę C o naturalnym pochodzeniu [89-91].
- Niżej oceniamy zawartość syntetycznej witaminy C w suplementach.
- Osobno oceniamy porcję witaminy C (niezależnie od jej formy) [92].
Poniżej prezentujemy tabelę ze szczegółową oceną zawartości witaminy C w składach kolagenów stawowych:

Właściwości witaminy C [Rozwiń]:
Witamina C wspiera prawidłową produkcję kolagenu w organizmie. Jest kofaktorem m.in. dla hydroksylazy prolinowej. Oznacza to, że jest konieczna, aby enzym ten mógł wpływać na prawidłowe przyłączanie się grup -OH do proliny. W znacznym uproszczeniu: witamina C jest niezbędna, by kolagen produkowany przez nasz organizm miał prawidłową strukturę[89-92].
Jak oceniamy kolagen na stawy? Podsumowanie
Wybieramykolagen.pl ocenia kolageny na stawy za pomocą zaawansowanego, autorskiego algorytmu. Jego rzetelność gwarantuje ponad 100 badań naukowych, z których korzystamy. Wszystkie kryteria oceny mają oparcie w aktualnych wynikach badań. Na ich podstawie wybraliśmy kluczowe składniki każdego kolagenu na stawy, czyli kolagen, kwas hialuronowy, witaminy, minerały, glukozaminę, chondroitynę, MSM, ekstrakty roślinne i kwas hialuronowy. Oceniamy również dodatki technologiczne i smakowe w składzie suplementów.
Masz więcej pytań odnośnie algorytmu Wybieramy Kolagen? Skontaktuj się z nami. Chętnie podzielimy się z Tobą naszą wiedzą.
Sprawdź nasz ranking kolagenów, w którym zastosowaliśmy algorytm stawowy:
RANKING KOLAGENU NA STAWY
Źródła [Rozwiń]:
- Maia Campos, P. M. B. G., Melo, M. O., & Siqueira César, F. C. (2019). Topical application and oral supplementation of peptides in the improvement of skin viscoelasticity and density. Journal of cosmetic dermatology, 18(6), 1693–1699. https://doi.org/10.1111/jocd.12893
- Lugo, J. P., Saiyed, Z. M., & Lane, N. E. (2016). Efficacy and tolerability of an undenatured type II collagen supplement in modulating knee osteoarthritis symptoms: A multicenter randomized, double-blind, placebo-controlled study. Nutrition Journal, 15, 14. https://doi.org/10.1186/s12937-016-0130-8
- Lugo, J. P., Saiyed, Z. M., Lau, F. C., Molina, J. P., Pakdaman, M. N., Shamie, A. N., & Udani, J. K. (2013). Undenatured type II collagen (UC-II®) for joint support: A randomized, double-blind, placebo-controlled study in healthy volunteers. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 10(1), 48. https://doi.org/10.1186/1550-2783-10-48
- Schwartz, S. R., & Park, J. (2012). Ingestion of BioCell Collagen®, a novel hydrolyzed chicken sternal cartilage extract: Enhanced blood microcirculation and reduced facial aging signs. Clinical Interventions in Aging, 7, 267–273. https://doi.org/10.2147/CIA.S32836
- Praet, S. F. E., Purdam, C. R., Welvaert, M., Vlahovich, N., Lovell, G., Burke, L. M., Gaida, J. E., Manzanero, S., Hughes, D., & Waddington, G. (2019). Oral supplementation of specific collagen peptides combined with calf-strengthening exercises enhances function and reduces pain in Achilles tendinopathy patients. Nutrients, 11(1), 76. https://doi.org/10.3390/nu11010076
- Dressler, P., Gehring, D., Zdzieblik, D., Oesser, S., Gollhofer, A., & König, D. (2018). Improvement of functional ankle properties following supplementation with specific collagen peptides in athletes with chronic ankle instability. Journal of Bodywork & Movement Therapies, 22(4), 858. https://doi.org/10.1016/j.jbmt.2018.09.037
- Zdzieblik, D., Oesser, S., Gollhofer, A., & König, D. (2017). Improvement of activity-related knee joint discomfort following supplementation of specific collagen peptides. Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism, 42(6), 588–595. https://doi.org/10.1139/apnm-2016-0390
- Jendricke, P., Centner, C., Zdzieblik, D., Gollhofer, A., & König, D. (2019). Specific collagen peptides in combination with resistance training improve body composition and regional muscle strength in premenopausal women: A randomized controlled trial. Nutrients, 11(4), 892. https://doi.org/10.3390/nu11040892
- Kirmse, M., Oertzen-Hagemann, V., de Marées, M., Bloch, W., & Platen, P. (2019). Prolonged collagen peptide supplementation and resistance exercise training affects body composition in recreationally active men. Nutrients, 11(5), 1154. https://doi.org/10.3390/nu11051154
- Zdzieblik, D., Oesser, S., & König, D. (2021). Specific bioactive collagen peptides in osteopenia and osteoporosis: Long-term observation in postmenopausal women. Journal of Bone Metabolism, 28(3), 207–213. https://doi.org/10.11005/jbm.2021.28.3.207
- Khan, S. J., Rehman, S. U., Memon, F. R., Kalhoro, R., Memon, A. U., & Zainab, S. (2025). Effectiveness of calcium and vitamin D, with and without collagen peptide, in enhancing bone mineral density on postmenopausal women with osteopenia: A randomized controlled trial. Annals of Punjab Medical College, 19(1), 62–66. https://doi.org/10.29054/apmc/2025.1732
- Lacey, S., Bonnet, C., Seamans, K., & Doolan, A. (2019). Effect size statistics to inform an exploratory analysis of a double-blinded, randomised, placebo-controlled pilot clinical study to evaluate the efficacy of Naticol®, specific fish collagen peptides, to alleviate symptoms of osteoarthritis in the knee. Juniper Online Journal of Case Studies, 10(2), 30–37. https://doi.org/10.19080/JOJCS.2019.10.555783
- Duteil, L., Queille-Roussel, C., Maubert, Y., Esdaile, J., Bruno-Bonnet, C., & Lacour, J.-P. (2016). Specific natural bioactive type 1 collagen peptides oral intake reverse skin aging signs in mature women. Journal of Aging Research and Clinical Practice, 5(2), 84–92. https://doi.org/10.14283/jarcp.2016.97
- Duteil, L., Queille-Roussel, C., Bruno-Bonnet, C., & Lacour, J.-P. (2018). Effect of low dose type I fish collagen peptides combined or not with silicon on skin aging signs in mature women. JOJ Case Studies, 6(4), 001–005. https://doi.org/10.19080/JOJCS.2018.06.555692
- Asserin, J., Lati, E., Shioya, T., & Prawitt, J. (2015). The effect of oral collagen peptide supplementation on skin moisture and the dermal collagen network: evidence from an ex vivo model and randomized, placebo-controlled clinical trials. Journal of cosmetic dermatology, 14(4), 291–301. https://doi.org/10.1111/jocd.12174
- Jiang, J.-X., Yu, S., Huang, Q.-R., Zhang, X.-L., Zhang, C.-Q., Zhou, J.-L., & Prawitt, J. (2014). Collagen peptides improve knee osteoarthritis in elderly women: A 6-month randomized, double-blind, placebo-controlled study. Agro Food Industry Hi Tech, 25(2), 19–23. https://www.nutrielixir.fi/WebRoot/vilkasfi02/Shops/2017021306/MediaGallery/Jiang_AgroFood2014_Joint_OA_Peptan_Study.pdf
- Proksch, E., Segger, D., Degwert, J., Schunck, M., Zague, V., & Oesser, S. (2014). Oral supplementation of specific collagen peptides has beneficial effects on human skin physiology: A double-blind, placebo-controlled study. Skin Pharmacology and Physiology, 27(1), 47–55. https://doi.org/10.1159/000351376
- Oesser, S., Schunk, M., & Proksch, E. (2020). Positive effect of fish-derived Bioactive Collagen Peptides on skin health. NUTRAfoods, 2020(1), 127–133. https://doi.org/10.17470/NF-020-0025
- Proksch, E., Schunck, M., Zague, V., Segger, D., Degwert, J., & Oesser, S. (2014). Oral intake of specific bioactive collagen peptides reduces skin wrinkles and increases dermal matrix synthesis. Skin Pharmacology and Physiology, 27(3), 113–119. https://doi.org/10.1159/000355523
- Carrillo-Norte, J. A., García-Mir, B., Quintana, L., Buracchio, B., & Guerrero-Bonmatty, R. (2024). Anti-aging effects of low-molecular-weight collagen peptide supplementation on facial wrinkles and skin hydration: Outcomes from a six-week randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Cosmetics, 11(4), 137. https://doi.org/10.3390/cosmetics11040137
- Nomoto, T., & Iizaka, S. (2020). Effect of an oral nutrition supplement containing collagen peptides on stratum corneum hydration and skin elasticity in hospitalized older adults: A multicenter open-label randomized controlled study. Advances in Skin & Wound Care, 33(4), 186–191. https://doi.org/10.1097/01.ASW.0000655492.40898.55
- De Luca, C., Mikhal’chik, E. V., Suprun, M. V., Papacharalambous, M., Truhanov, A. I., & Korkina, L. G. (2016). Skin antiageing and systemic redox effects of supplementation with marine collagen peptides and plant-derived antioxidants: A single-blind case-control clinical study. Oxidative Medicine and Cellular Longevity, 2016, 4389410. https://doi.org/10.1155/2016/4389410
- Borumand, M., & Sibilla, S. (2014). Daily consumption of the collagen supplement Pure Gold Collagen® reduces visible signs of aging. Clinical Interventions in Aging, 9, 1747–1758. https://doi.org/10.2147/CIA.S65939
- Czajka, A., Kania, E. M., Genovese, L., Corbo, A., Merone, G., Luci, C., & Sibilla, S. (2018). Daily oral supplementation with collagen peptides combined with vitamins and other bioactive compounds improves skin elasticity and has a beneficial effect on joint and general wellbeing. Nutrition Research, 57, 97–108. https://doi.org/10.1016/j.nutres.2018.06.001
- Schlippe, G., Bölke, L., & Voss, W. (2015). Einfluss oraler Einnahme von Kollagen-Peptiden auf relevante Parameter der Hautalterung: Hautfeuchtigkeit, Hautelastizität und Hautrauigkeit. Aktuelle Dermatologie, 41(12), 529–534. https://doi.org/10.1055/s-0034-1393066
- Kalman, D. S., & Hewlings, S. (2020). The effect of oral hydrolyzed eggshell membrane on the appearance of hair, skin, and nails in healthy middle-aged adults: A randomized double-blind placebo-controlled clinical trial. Journal of Cosmetic Dermatology, 19(6), 1463–1472. https://doi.org/10.1111/jocd.13275
- Choi, S. Y., Ko, E. J., Lee, Y. H., Kim, B. G., Shin, H. J., Seo, D. B., Lee, S. J., Kim, B. J., & Kim, M. N. (2014). Effects of collagen tripeptide supplement on skin properties: A prospective, randomized, controlled study. Journal of Cosmetic and Laser Therapy, 16(3), 132–137. https://doi.org/10.3109/14764172.2013.854119
- Steele, C. (2022). Collagen: A review of clinical use and efficacy. Nutritional Medicine Journal, 1(2), 12–36. https://www.nmi.health/collagen-a-review-of-clinical-use-and-efficacy/
- Clark, K. L., Sebastianelli, W., Flechsenhar, K. R., Aukermann, D. F., Meza, F., Millard, R. L., Deitch, J. R., Sherbondy, P. S., & Albert, A. (2008). 24-week study on the use of collagen hydrolysate as a dietary supplement in athletes with activity-related joint pain. Current Medical Research and Opinion, 24(5), 1485–1496. https://doi.org/10.1185/030079908X291967.
- Bruyère, O., Zegels, B., Leonori, L., Rabenda, V., Janssen, A., Bourges, C., & Reginster, J.-Y. (2012). Effect of collagen hydrolysate in articular pain: A 6-month randomized, double-blind, placebo-controlled study. Complementary Therapies in Medicine, 20(3), 124–130. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2011.12.007
- Van Vijven, J. P., Luijsterburg, P. A., Verhagen, A. P., van Osch, G. J., Kloppenburg, M., & Bierma-Zeinstra, S. M. (2012). Symptomatic and chondroprotective treatment with collagen derivatives in osteoarthritis: A systematic review. Osteoarthritis and Cartilage, 20(8), 809–821. https://doi.org/10.1016/j.joca.2012.04.008
- Trentham, D. E., Dynesius-Trentham, R. A., Orav, E. J., Combitchi, D., Lorenzo, C., Sewell, K. L., Hafler, D. A., & Weiner, H. L. (1993). Effects of oral administration of type II collagen on rheumatoid arthritis. Science, 261(5129), 1727–1730. https://doi.org/10.1126/science.8378772
- Khatri, M., Naughton, R. J., Clifford, T., Harper, L. D., & Corr, L. (2021). The effects of collagen peptide supplementation on body composition, collagen synthesis, and recovery from joint injury and exercise: A systematic review. Amino Acids, 53(10), 1493–1506. https://doi.org/10.1007/s00726-021-03072-x
- Kim, D. U., Chung, H. C., Choi, J., Sakai, Y., & Lee, B. Y. (2018). Oral intake of low-molecular-weight collagen peptide improves hydration, elasticity, and wrinkling in human skin: A randomized, double-blind, placebo-controlled study. Nutrients, 10(7), 826. https://doi.org/10.3390/nu10070826
- Ohara, H., Matsumoto, H., Ito, K., Iwai, K., & Sato, K. (2007). Comparison of quantity and structures of hydroxyproline-containing peptides in human blood after oral ingestion of gelatin hydrolysates from different sources. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 55(4), 1532–1535. https://doi.org/10.1021/jf062834s
- Elavarasan, K., & Shamasundar, B. A. (2016). Effect of oven drying and freeze drying on the antioxidant and functional properties of protein hydrolysates derived from freshwater fish (Cirrhinus mrigala) using papain enzyme. Journal of Food Science and Technology, 53(2), 1303–1311. https://doi.org/10.1007/s13197-015-2084-9
- Nowak, D., & Jakubczyk, E. (2020). The Freeze-Drying of Foods—The Characteristic of the Process Course and the Effect of Its Parameters on the Physical Properties of Food Materials. Foods, 9(10), 1488. https://doi.org/10.3390/foods9101488.
- Sibilla, S.; Godfrey, M.; Brewer, S.; Budh-Raja, A.; Genovese, L.: An overview of the beneficial effects of hydrolysed collagen as a nutraceutical on skin properties: scientific background and clinical studies, "Open Nutraceuticals Journal", 2015;8:29–42. doi: 10.2174/1876396001508010029.
- Yamamoto, S.; Deguchi, K.; Onuma, M.; Numata, N.; Sakai, Y.: Absorption and Urinary Excretion of Peptides after Collagen Tripeptide Ingestion in Humans, "Biological and Pharmaceutical Bulletin", 2016;39(3):428-34. doi: 10.1248/bpb.b15-00624. PMID: 26934933.
- de Miranda, R. B.; Weimer, P.; Rossi R. C.: Effects of hydrolyzed collagen supplementation on skin aging: a systematic review and meta-analysis, "International Journal of Dermatology", 2021 Dec;60(12):1449-1461. Epub 2021 Mar 20. PMID: 33742704. doi: 10.1111/ijd.15518.
- Shimizu, K., Sato, M., Zhang, Y., Kouguchi, T., Takahata, Y., Morimatsu, F., & Shimizu, M. (2010). Molecular size of collagen peptide reverses the permeability of Caco-2 cells. Bioscience, Biotechnology, and Biochemistry, 74(5), 1123–1125. https://doi.org/10.1271/bbb.100015.
- Je, H. J., Han, Y. K., Lee, H. G., & Bae, I. Y. (2019). Anti-aging potential of fish collagen hydrolysates subjected to simulated gastrointestinal digestion and Caco-2 cell permeation. Journal of Applied Biological Chemistry, 62(1), 101–107. https://doi.org/10.3839/jabc.2019.015.
- Martin, K. R. (2013). Silicon: The health benefits of a metalloid. Met Ions Life Sci, 13, 451–473. https://doi.org/10.1007/978-94-007-7500-8_14
- Davoodabadi Farahani A, Hassaninevisi M, Sobhani Firoozabadi A, Hosseinian SM, Shirani F. The Effect of Silicon Dioxide on Knee Osteoarthritis: A Randomized Clinical Trial. Acta Med Iran. 2023;61(6):341-346 https://acta.tums.ac.ir/index.php/acta/article/view/10202.
- Butawan, M., Benjamin, R. L., & Bloomer, R. J. (2017). Methylsulfonylmethane: Applications and Safety of a Novel Dietary Supplement. Nutrients, 9(3), 290. https://doi.org/10.3390/nu9030290
- Brien, S., Prescott, P., Bashir, N., Lewith, H., & Lewith, G. (2008). Systematic review of the nutritional supplements dimethyl sulfoxide (DMSO) and methylsulfonylmethane (MSM) in the treatment of osteoarthritis. Osteoarthritis and Cartilage, 16(11), 1277–1288. https://doi.org/10.1016/j.joca.2008.03.002
- Kim, L. S., Axelrod, L. J., Howard, P., Buratovich, N., & Waters, R. F. (2006). Efficacy of methylsulfonylmethane (MSM) in osteoarthritis pain of the knee: A pilot clinical trial. Osteoarthritis and Cartilage, 14(3), 286–294. https://doi.org/10.1016/j.joca.2005.10.003
- Christgau, S., Henrotin, Y., Tankó, L. B., Rovati, L. C., Collette, J., Bruyere, O., Deroisy, R., & Reginster, J. Y. (2004). Osteoarthritic patients with high cartilage turnover show increased responsiveness to the cartilage protecting effects of glucosamine sulphate. Clinical and experimental rheumatology, 22(1), 36–42 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15005002/.
- Vo, N. X., Le, N. N. H., Chu, T. D. P., Pham, H. L., Dinh, K. X. A., Che, U. T. T., Ngo, T. T. T., & Bui, T. T. (2023). Effectiveness and Safety of Glucosamine in Osteoarthritis: A Systematic Review. Pharmacy (Basel, Switzerland), 11(4), 117. https://doi.org/10.3390/pharmacy11040117
- Honvo, G., Reginster, J. Y., Rabenda, V., Geerinck, A., Mkinsi, O., Charles, A., Rizzoli, R., Cooper, C., Avouac, B., & Bruyère, O. (2019). Safety of Symptomatic Slow-Acting Drugs for Osteoarthritis: Outcomes of a Systematic Review and Meta-Analysis. Drugs & Aging, 36(Suppl 1), 65–99. https://doi.org/10.1007/s40266-019-00662-z
- Golovach, I., Rekalov, D., Akimov, O. Y., Kostenko, H., Kostenko, V., Mishchenko, A., Solovyova, N., & Kostenko, V. (2023). Molecular mechanisms and potential applications of chondroitin sulphate in managing post-traumatic osteoarthritis. Reumatologia, 61(5), 395–407. https://doi.org/10.5114/reum/172211
- Martel-Pelletier, J., Kwan Tat, S., & Pelletier, J. P. (2010). Effects of chondroitin sulfate in the pathophysiology of the osteoarthritic joint: A narrative review. Osteoarthritis and Cartilage, 18(Suppl 1), S7–S11. https://doi.org/10.1016/j.joca.2010.01.015
- Pogačnik, T., Žmitek, J., Hristov, H., Keršmanc, P., Rogl Butina, M., & Žmitek, K. (2023). The effect of a 12-week dietary intake of food supplements containing collagen and MSM on dermis density and other skin parameters: A double-blind, placebo-controlled, randomised four-way study comparing the efficacy of three test products. Journal of Functional Foods, 110, 105838. https://doi.org/10.1016/j.jff.2023.105838
- Muizzuddin, N., & Benjamin, R. (2022). Beauty from within… Int J Vitam Nutr Res, 92(3–4), 182–191. https://doi.org/10.1024/0300-9831/a000643
- Lubis, A. M. T., Siagian, C., Wonggokusuma, E., Marsetyo, A. F., & Setyohadi, B. (2017). Comparison of glucosamine–chondroitin sulfate with and without methylsulfonylmethane in grade I–II knee osteoarthritis: A double blind randomized controlled trial. Acta Medica Indonesiana, 49(2), 105–111. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28790224
- Cömert Kılıç, S. (2021). Does glucosamine, chondroitin sulfate, and methylsulfonylmethane supplementation improve the outcome of temporomandibular joint osteoarthritis management with arthrocentesis plus intraarticular hyaluronic acid injection: A randomized clinical trial. Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery, 49(8), 711–718. https://doi.org/10.1016/j.jcms.2021.02.012
- Vangsness, C. T., Jr., Spiker, W., & Erickson, J. (2009). EBM for glucosamine & chondroitin… Arthroscopy, 25(1), 86–94. https://doi.org/10.1016/j.arthro.2008.07.020
- Usha, P. R., & Naidu, M. U. (2004). Randomised, double-blind, parallel, placebo-controlled study of oral glucosamine, methylsulfonylmethane and their combination in osteoarthritis. Clinical Drug Investigation, 24(6), 353–363. https://doi.org/10.2165/00044011-200424060-00005
- Zhu, X., Sang, L., Wu, D., Rong, J., & Jiang, L. (2018). Effectiveness and safety of glucosamine and chondroitin for the treatment of osteoarthritis: A meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Orthopaedic Surgery and Research, 13, 170. https://doi.org/10.1186/s13018-018-0871-5
- Clegg, D. O., Reda, J. D., Harris, C. L., Klein, M. A., O’Dell, J. R., Hooper, M. M., … Williams, H. J. (2006). Glucosamine, chondroitin sulfate, and the two in combination for painful knee osteoarthritis. The New England Journal of Medicine, 354(8), 795–808. https://doi.org/10.1056/NEJMoa052771
- Miller, K. L., & Clegg, D. O. (2011). Glucosamine and chondroitin sulfate. Rheum Dis Clin North Am, 37(1), 103–118. https://doi.org/10.1016/j.rdc.2010.11.007
- Pisoschi, A. M., & Pop, A. (2015). The role of antioxidants in the chemistry of oxidative stress… European Journal of Medicinal Chemistry, 97, 55–74. https://doi.org/10.1016/j.ejmech.2015.04.040
- Neha, K., Haider, M. R., Pathak, A., & Yar, M. S. (2019). Medicinal prospects of antioxidants: A review. European Journal of Medicinal Chemistry, 178, 687–704. https://doi.org/10.1016/j.ejmech.2019.06.010
- Daily, J. W., Yang, M., & Park, S. (2016). Efficacy of Turmeric Extracts and Curcumin for Alleviating the Symptoms of Joint Arthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Journal of medicinal food, 19(8), 717–729. https://doi.org/10.1089/jmf.2016.3705.
- Salehi, B., Mishra, A. P., Nigam, M., Sener, B., Kilic, M., Sharifi-Rad, M., Fokou, P. V. T., Martins, N., & Sharifi-Rad, J. (2018). Resveratrol: A Double-Edged Sword in Health Benefits. Biomedicines, 6(3), 91. https://doi.org/10.3390/biomedicines6030091.
- Aftab, N., & Vieira, A. (2009). Antioxidant activities of curcumin and combinations… Phytotherapy Research. https://doi.org/10.1002/ptr.2960
- Natella, F., Belelli, F., Gentili, V., Ursini, F., & Scaccini, C. (2002). Grape seed proanthocyanidins prevent plasma postprandial oxidative stress in humans. Journal of agricultural and food chemistry, 50(26), 7720–7725 https://pubs.acs.org/doi/10.1021/jf020346o.
- https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register
- De Leo, V., Maurelli, A. M., Giotta, L., Daniello, V., Di Gioia, S., Conese, M., Ingrosso, C., Ciriaco, F., & Catucci, L. (2023). Polymer encapsulated liposomes for oral co-delivery of curcumin and hydroxytyrosol. International Journal of Molecular Sciences, 24(1), 790. https://doi.org/10.3390/ijms24010790
- Covas, M. I., Nyyssönen, K., Poulsen, H. E., Kaikkonen, J., Zunft, H. J., Kiesewetter, H., Gaddi, A., de la Torre, R., Mursu, J., Bäumler, H., Nascetti, S., Salonen, J. T., Fitó, M., Virtanen, J., Marrugat, J., & EUROLIVE Study Group (2006). The effect of polyphenols in olive oil on heart disease risk factors: a randomized trial. Annals of internal medicine, 145(5), 333–341. https://doi.org/10.7326/0003-4819-145-5-200609050-00006.
- Sethi, V., Garg, M., Herve, M., & Mobasheri, A. (2022). Curcumin and boswellic acids for OA. Ther Adv Musculoskelet Dis, 14, 1759720X221124545. https://doi.org/10.1177/1759720X221124545
- Adrianta, K. A., & Somantara, I. G. B. (2023). The curcumin and gingerol combination as an immune regulator and anti-inflammatory agent of SARS-CoV infection according to a nutrigenomic approach: A mini-review. The Natural Products Journal, 13(1), 10–19. https://doi.org/10.2174/2210315511666211119123421
- Altman, R. D., & Marcussen, K. C. (2001). Effects of a ginger extract on knee pain in patients with osteoarthritis. Arthritis and rheumatism, 44(11), 2531–2538. https://doi.org/10.1002/1529-0131(200111)44:113.0.co;2-j.
- Hang, Y., Qin, X., Ren, T. et al. Baicalin reduces blood lipids and inflammation in patients with coronary artery disease and rheumatoid arthritis: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Lipids Health Dis 17, 146 (2018). https://doi.org/10.1186/s12944-018-0797-2.
- Tranchida, N., Molinari, F., Franco, G. A., Cordaro, M., & Di Paola, R. (2025). Potential role of dietary antioxidants during skin aging. Food Science & Nutrition, 13(5), e70231. https://doi.org/10.1002/fsn3.70231
- Gkogkolou, P., & Böhm, M. (2012). Advanced glycation end products: Key players in skin aging? Dermato-Endocrinology, 4(3), 259–270. https://doi.org/10.4161/derm.22028
- Carocho, M., Morales, P., & Ferreira, I. C. F. R. (2017). Sweeteners as food additives in the twenty-first century: A review of what is known, and what is to come. Food and Chemical Toxicology, 107(Pt B), 302–317. https://doi.org/10.1016/j.fct.2017.06.046
- Statham, B. (2014). E213. Tabele dodatków i składników chemicznych, czyli co jesz i czym się smarujesz (K. Tryc, Tłum.). Wydawnictwo RM. (Oryginał opublikowany w 2006 jako The Chemical Maze – Shopping Companion).
- Regulation (EC) No 1333/2008 of the European Parliament and of the Council of 16 December 2008 on food additives (consolidated version 12 June 2017). Official Journal of the European Union, L 354, 16–33. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:02008R1333-20170612
- Silva, M. M., & Lidon, F. C. (2016). Food preservatives – An overview… Emir J Food Agric, 28(6), 366–373. https://doi.org/10.9755/ejfa.2016-04-351
- Novais, C., Molina, A. K., Abreu, R. M. V., Santo-Buelga, C., Ferreira, I. C. F. R., Pereira, C., & Barros, L. (2022). Natural Food Colorants and Preservatives: A Review, a Demand, and a Challenge. Journal of agricultural and food chemistry, 70(9), 2789–2805. https://doi.org/10.1021/acs.jafc.1c07533.
- Oe, M., Sakai, S., Yoshida, H., Okado, N., Kaneda, H., Masuda, Y., & Urushibata, O. (2017). Oral hyaluronan relieves wrinkles: A double-blinded, placebo-controlled study over a 12-week period. Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology, 10, 267–273. https://doi.org/10.2147/CCID.S141845
- Kawada, C., … & Urushibata, O. (2015). Ingestion of hyaluronans (molecular weights 800 k and 300 k) improves dry skin conditions… Journal of Clinical Biochemistry and Nutrition, 56(1), 66–73. https://doi.org/10.3164/jcbn.14-81
- Hsu, T.-F., Su, Z.-R., Hsieh, Y.-H., Wang, M.-F., Oe, M., Matsuoka, R., & Masuda, Y. (2021). Oral hyaluronan relieves wrinkles and improves dry skin: A 12-week double-blinded, placebo-controlled study. Nutrients, 13(7), 2220. https://doi.org/10.3390/nu13072220
- Abatangelo, G., Vindigni, V., Avruscio, G., Pandis, L., & Brun, P. (2020). Hyaluronic acid: Redefining its role. Cells, 9(7), 1743. https://doi.org/10.3390/cells9071743
- Oe, M., … & Fukui, N. (2016). Oral hyaluronan relieves knee pain: A review. Nutrition Journal, 15, 11. https://doi.org/10.1186/s12937-016-0128-2
- Kalman, D. S., Heimer, M., Valdeon, A., Schwartz, H., & Sheldon, E. (2008). Effect of a natural extract of chicken combs with a high content of hyaluronic acid (Hyal-Joint®) on pain relief and quality of life in subjects with knee osteoarthritis: A pilot randomized double-blind placebo-controlled trial. Nutrition Journal, 7, 3. https://doi.org/10.1186/1475-2891-7-3
- Tashiro, T., Seino, S., Sato, T., Matsuoka, R., Masuda, Y., & Fukui, N. (2012). Oral administration of polymer hyaluronic acid alleviates symptoms of knee osteoarthritis: A double-blind, placebo-controlled study over a 12-month period. The Scientific World Journal, 2012, 167928. https://doi.org/10.1100/2012/167928
- Carr, A. C., & Vissers, M. C. M. (2013). Synthetic or food-derived vitamin C—are they equally bioavailable? Nutrients, 5(11), 4284–4304. https://doi.org/10.3390/nu5114284
- Gopi, S., & Balakrishnan, P. (2021). Evaluation and clinical comparison studies on liposomal and non-liposomal ascorbic acid (vitamin C) and their enhanced bioavailability. Journal of Liposome Research, 31(4), 356–364. https://doi.org/10.1080/08982104.2020.1820521
- Pullar, J. M., Carr, A. C., & Vissers, M. C. M. (2017). The roles of vitamin C in skin health. Nutrients, 9(8), 866. https://doi.org/10.3390/nu9080866
- Hujoel, P. P., & Hujoel, M. L. A. (2022). Vitamin C and scar strength: Analysis of a historical trial and implications for collagen-related pathologies. The American Journal of Clinical Nutrition, 115(1), 8–17. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqab262