Kupuję Razem: 0,00 zł


Witamina D w kapsułce na tle słońca

Suplementy diety z witaminą D

  • Jak kupić najlepszy suplement diety z witaminą D? Sprawdź ranking przygotowany przez specjalistów. Porównaliśmy dla Ciebie preparaty z witaminą D, które charakteryzują się najlepszym składem.
  • Wzięliśmy pod lupę zarówno najpopularniejsze, jak i mniej znane suplementy z witaminą D. Zobacz, który wypada najlepiej na tle konkurencji.
  • Stawiamy na preparaty z witaminą D, które prezentują najlepszy stosunek ceny do jakości.
  • Proponujemy Ci suplementy diety z witaminą D w różnych formach, m.in. tabletek, kapsułek i kropel. Zamów te, które odpowiadają Ci najbardziej, np. wegańskie.
  • Negocjujemy z producentami, by oferować witaminę D w najlepszych cenach na rynku ❤️

Ponad 96% kupujących oceniło pozytywnie polecone przez nas produkty z TOP 3 rankingów - średnia ocena głosów w ankietach potransakcyjnych to aż 4.93 /5.00!

Ranking zaktualizowany 2024-05-27

Witamina D

Właściwości witaminy D

Witamina D stanowi grupę związków steroidowych (organicznych związków chemicznych o specyficznej budowie przestrzennej). Ponieważ związki te zaliczamy do lipidów, witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach. To ważna informacja pod kątem jej suplementacji.

Dla człowieka znaczenie mają dwie podstawowe formy witaminy D:

  • witamina D2 (ergokalcyferol) – występuje w roślinach i grzybach, ma charakterystyczne właściwości witaminy D, jednak jest w mniejszym stopniu przekształcana w aktywne metabolity,
  • witamina D3 (cholekalcyferol) – jest syntezowana w organizmach zwierzęcych, ma większą bioaktywność, wyższą skuteczność oraz stabilność.

Źródłem niezbędnej do życia witaminy D są dla nas spożywane pokarmy. Jest także syntezowana w skórze pod wpływem światła słonecznego w procesie biofotosyntezy.

Ludzki organizm ma zdolność do pozyskiwania witaminy D poprzez syntezę skórną. Potrzebuje do tego promieniowania słonecznego UVB (o długości fal 280–315 nm). Dlatego tak ważne jest spędzanie czasu na świeżym powietrzu i kontrolowane eksponowanie skóry na słońce.

Zarówno witamina D pochodząca z żywności, jak i ta z syntezy skórnej, podlega licznym przemianom w ludzkim organizmie. Przy udziale odpowiednich enzymów uzyskuje aktywną postać (kalcytriol), czyli taką, która ma bezpośrednie działanie biologiczne w organizmie.

Co jeszcze warto wiedzieć o witaminie D?

  • Witaminę D w 1919 roku odkrył Mellanbe, który wykazał, że krzywica może wynikać z niedoborów substancji rozpuszczalnych w tłuszczach.
  • W ustalaniu poziomu witaminy D w organizmie pomaga jej główny metabolit oznaczony jako D-25(OH). Może być wykrywany w surowicy krwi zarówno dla witaminy D3, jak i dla witaminy D2.
  • Ponieważ aktywna postać witaminy D wpływa na ekspresję ponad 200 genów, prozdrowotne właściwości witaminy D są naprawdę szerokie.

Na co pomaga witamina D?

Najbardziej znany jest wpływ witaminy D na gospodarkę wapniowo-fosforanową organizmu, czyli regulację poziomu wapnia i fosforanów we krwi oraz tkankach. Witamina D zwiększa wchłanianie wapnia i fosforanów z jelit do krwi. Wpływa również na ich prawidłowe wydalanie przez nerki. Odgrywa ważną rolę w mineralizacji kości, ponieważ uczestniczy w magazynowaniu wapnia i fosforanów w tkance kostnej.

Zależnie od wieku prawidłowy poziom witaminy D3 w organizmie przeciwdziała niekorzystnym zmianom kostnym:

  • krzywicy – choroby występującej u dzieci w wieku od 3 miesięcy do 2 lat, która charakteryzuje się deformacjami nóg, czaszki oraz klatki piersiowej,
  • osteomalacji – rozmiękaniu kości u osób dorosłych wynikającemu z niedostatecznej mineralizacji tkanki kostnej,
  • osteoporozie – występującej u osób starszych, znanej także pod nazwą zrzeszotnienie kości. Jest to obniżenie gęstości mineralnej tkanki kostnej, zwiększające ryzyko złamań nawet przy niewielkich urazach.

Witamina D wspiera także zdrowie zębów. Zapewnia im właściwą mineralizację, co zwiększa ich odporność na próchnicę i inne choroby przyzębia.

Witamina D – na co pomaga poza układem kostnym człowieka?

  • Ponieważ witamina D reguluje absorpcję fosforu, wspiera pracę mięśni. Fosfor dostarcza im energię.
  • Witamina D korzystnie wpływa na gospodarkę węglowodanów w organizmie, m.in. zwiększając wrażliwość komórek na insulinę (hormon kluczowy dla regulacji poziomu cukru we krwi).
  • Znane jest działanie neuroprotekcyjne witaminy D. Witamina D chroni komórki nerwowe przed uszkodzeniami i śmiercią. Ma to istotne znaczenie w profilaktyce choroby Alzheimera i Parkinsona, a także stwardnienia rozsianego.

 Układ mięśni i kości u człowieka, na który ma wpływ witamina-DWitamina D reguluje absorpcję fosforu, wspiera pracę mięśni - fosfor dostarcza im energię. Odgrywa też ważną rolę w mineralizacji kości. Wspiera cały układ ruchu. 

Witamina D a choroby

Cholekalcyferol reguluje procesy proliferacji (namnażania się), różnicowania (przekształcania) i apoptozy (śmierci) wielu typów komórek, w tym odpornościowych. Tym samym witamina D może zapobiegać niektórym jednostkom chorobowym lub przyczyniać się do ich leczenia. Dotyczy to m.in.:

  • infekcji – witamina D jest ważna dla odporności wrodzonej (pierwszej linii obrony organizmu), inicjując bezpośrednie mechanizmy ochrony przed patogenami,
  • hipokalcemii (tężyczki) – witamina D umożliwia prawidłowe wchłanianie wapnia i utrzymywanie jego właściwego poziomu w organizmie, przeciwdziałając nieprzyjemnym skurczom mięśni, lękowi i nerwowości,
  • cukrzycy – witamina D przyczynia się do właściwego metabolizmu glukozy w organizmie, działa również przeciwzapalnie, dlatego zmniejsza ryzyko cukrzycy typu 2,
  • chorób psychicznych – badania naukowe dowodzą zależności pomiędzy niskim poziomem witaminy D3 a niektórymi zaburzeniami psychicznymi, np. nerwicą, depresją albo chorobą dwubiegunową,
  • nowotworów – cholekalcyferol chroni materiał genetyczny organizmu przed kumulacją mutacji odpowiadających za transformację i rozwój nowotworów,
  • chorób autoimmunologicznych – witamina D pełni funkcję regulatora odpowiedzi immunologicznej w organizmie, hamując produkcję białek układu odpornościowego odpowiadających za choroby autoagresji,
  • chorób sercowo-naczyniowych – cholekalcyferol wpływa na regulację ciśnienia krwi i ma właściwości profilaktyczne w przypadku choroby niedokrwiennej serca,
  • atopowego zapalenia skóry – witamina D wspiera barierowe funkcje skóry, przeciwdziałając czynnikom infekcyjnym i związanym z nimi stanom zapalnym.

Niedobór witaminy D

Ze względu na dietę ubogą w naturalne źródła pokarmowe witaminy D3, a także z powodu ograniczonej ekspozycji skóry na promieniowanie słoneczne większość osób w Polsce ma niedobór witaminy D w organizmie.

Dowodzi tego m.in. badanie z udziałem 2687 mieszkańców 10 miast Polski przeprowadzone w 2014 roku w ramach Ogólnopolskiego Programu Bezpłatnych Badań Witaminy D u Dorosłych. Deficyt lub niedobór witaminy D3 wykazano łącznie u 90,3% badanych.

Warto zbadać poziom witaminy D i porównać wynik z poniższymi normami

Stopień niedoboru
[ng /ml] nanogram na mililitr
[nmol/l] nanomol na litr
Ciężki niedobór
0 - 10 ng/ml
0 - 25 nmol/l
Niedobór
10 - 20 ng/ml
25 - 50 nmol/l
Hipowitaminoza
20 - 30 ng/ml
50 - 75 nmol/l
Prawidłowe stężenie
30 - 80 ng/ml
75 - 200 nmol/l
Stężenie toksyczne
powyżej 100 ng/ml
powyżej 250 nmol/l

*Podane normy są jedynie wartościami orientacyjnymi i mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium.

Nie należy bagatelizować niskiego poziomu witaminy D, zwłaszcza u dzieci. Niedobór witaminy D jest przyczyną powstawania groźnej choroby zwanej krzywicą. Podobnie niebezpieczny jest niedobór witaminy D u kobiet ciężarnych (występuje nawet u 60–100%). Szczególnie w drugiej połowie ciąży wpływa na obniżoną masę kostną noworodka, może powodować rozmiękanie potylicy i zaburzenia rozwoju zawiązków zębowych.

Pamiętaj, że niedobór witaminy D szkodzi także wszystkim osobom dorosłym. Wiąże się z licznymi chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, otyłość, choroby sercowo-naczyniowe czy nawet nowotwory.

Niedobór witaminy D – objawy

Skutki niedoboru witaminy D dotyczą przede wszystkim złego samopoczucia. W pierwszej kolejności możesz zaobserwować u siebie:

  • przewlekłe zmęczenie,
  • obniżenie nastroju,
  • problemy ze snem,
  • mniejszą odporność na stres.

W kwestii takiej jak niedobór witaminy D objawy neurologiczne mogą obejmować również:

  • obniżenie progu bólowego (większą wrażliwość na ból),
  • bóle kostno-mięśniowe.

O zbyt niskim poziomie witaminy D3 w organizmie mogą świadczyć także problemy skórne, bardzo słabe i łamliwe paznokcie, a także wzmożone wypadanie włosów.

Jak dbać o prawidłowy poziom witaminy D w organizmie?

Wiele czynników ma wpływ na biofotosyntezę witaminy D3:

  • odcień skóry,
  • pora dnia,
  • szerokość geograficzna,
  • ubiór i nawyki pielęgnacyjne

W przypadku osób z jasną karnacją może wystarczyć zaledwie 4-10 minut eksponowania skóry na promieniowanie UVB, by uzupełnić dzienne zapotrzebowanie na cholekalcyferol. Dla osób z ciemniejszą karnacją czas ten może być dłuższy i sięgać nawet 60-80 minut. 

Dla prawidłowej syntezy witaminy D w organizmie ważny jest stopień nasłonecznienia. Zależy on od pory dnia, pory roku oraz szerokości geograficznej. Najintensywniejsza synteza skórna witaminy D3 jest możliwa wiosną oraz latem, w południe, gdy stosunek promieniowania UVB do UVA jest największy.

Żeby Twój organizm mógł wytworzyć wystarczającą dla dziennego zapotrzebowania ilość witaminy D3, musisz odsłonić min. 18% ciała, bez stosowania kremów z filtrami SPF. Wymaga to noszenia odzieży z krótkim rękawem i krótkimi nogawkami przez 15 minut, najlepiej w godzinach 10-15.

Pamiętaj, że nadmierna ekspozycja skóry na promieniowanie słoneczne również nie jest korzystna dla zdrowia. Przyspiesza procesy starzeniowe skóry i zwiększa ryzyko czerniaka (raka skóry). Dlatego lepiej sprawdzi się krótka aktywność na świeżym powietrzu w słoneczne południe, niż np. godzinna kąpiel słoneczna po południu.

Aktualnie nie ma odpowiedzi na pytanie, jaki poziom ekspozycji skóry na światło słoneczne jest wystarczający do utrzymania prawidłowego stężenia witaminy D w organizmie, nie zwiększając jednocześnie ryzyka wystąpienia czerniaka i innych nowotworów złośliwych skóry.

Co jeszcze może ograniczać syntezę witaminy D3 w Twoim organizmie?

  • Zachmurzenie nieba i zanieczyszczenia powietrza – blokują promieniowanie słoneczne.
  • Nadmiar tkanki tłuszczowej – leptyna (hormon produkowany przez komórki tłuszczowe) zakłóca syntezę witaminy D, dlatego jej niedobór jest częściej spotykany u osób z nadwagą.
  • Korzystanie z solarium – sztuczne oświetlenie nie przyczynia się do syntezy witaminy D, powoduje natomiast opaleniznę, która może spowalniać proces syntezy witaminy D na świeżym powietrzu.
  • Podeszły wiek – u seniorów maleje synteza aktywnej postaci witaminy D (kalcytriolu) w nerkach.
  • Nadmierne osłanianie ciała – zarówno odzieżą, jak i kosmetykami z filtrem UVB uniemożliwia syntezę skórną witaminy D.
  • Niektóre leki – np. obniżające poziom cholesterolu lub przeciwpadaczkowe mogą zmniejszać wchłanianie witaminy D z jelit.

Źródła pokarmowe witaminy D3

Łosoś, makrela, tuńczyk, jaja, mleko - najlepsze źródła witaminy DPokarmy bogate w witaminę D powinny jak najczęściej gościć na naszych stołach. Najobfitsze w witaminę D są tłuste ryby. 

Poziom witaminy D w organizmie możesz regulować także codzienną dietą. Sprawdź ile cholekalcyferolu zawierają niektóre produkty spożywcze.

Produkt spożywczy
Zawartość witaminy D3 w 100 g [j.m.]
Zawartość witaminy D3 w 100 g [μg]
Węgorz świeży
1200 IU
30 μg
Łosoś świeży
600 - 1000 IU
15 - 25 μg
Śledź marynowany w oleju
808 IU
20,2 μg
Tuńczyk z puszki
200 - 300 IU
5 - 7,5 μg
Makrela gotowana
152 IU
3,8 μg
Dorsz świeży
40 IU
1 μg
Żółtko jaja
20 - 50 IU
0,5 - 1,25 μg
Ser żółty
7,5 - 28 IU
0,19 - 0,7 μg
Mleko krowie
0,4 - 1,2 IU
0,01 - 0,03 μg

Według badań w Polsce:

  • ok. 37% spożywanej witaminy D pochodzi z tłuszczów,
  • 36% to mięso i podroby,
  • 2% to ryby i przetwory rybne.

Niektóre produkty spożywcze są sztucznie wzbogacane witaminą D, np. mleko modyfikowane i kaszki dla dzieci. Mogą one zawierać nawet 40-480 IU (1-12 μg) witaminy D3 w 100 g.

Niekiedy niski poziom witaminy D w organizmie to efekt także zaburzeń wchłaniania. Mogą powodować je choroby zapalne przewodu pokarmowego. Ponadto niektóre produkty spożywcze mogą ogranicza wchłanianie witaminy D, np.:

  •   szpinak,
  •   buraki,
  •   szparagi,
  •   soja,
  •   chałwa,

Jest to związane z wysoką zawartością saponin*.

*Saponiny to roślinne związki chemiczne zaliczane do grupy glikozydów, czyli substancji, będącymi pochodnymi cukrów. Występują najczęściej w epidermie (skórce) łodyg i owoców oraz w korzeniach roślin. 

Miej także na uwadze, że zmniejszasz wchłanianie witaminy D3 z pokarmów, spożywając w nadmiarze alkohol, kawę oraz czarną herbatę.

Witamina D – rodzaje suplementacji

Na rynku jest wiele preparatów zawierających witaminę D3, choć ich skład oraz biodostępność nie zawsze potwierdzają wiarygodne badania. Z tego powodu warto sięgać po preparaty z zaufanych źródeł.

Witamina D3 występuje zarówno w jedno-, jak i w wieloskładnikowych suplementach diety. Często spotykane zestawienie to

  • witamina D3 + K2,
  • witamina D + wapń
  • witaminy A, D, E, K (wszystkie są rozpuszczalne w tłuszczach).

Jeżeli interesuje Cię najskuteczniejszy suplement z witaminą D to sięgnij po krople, które aktualnie uznaje się za najbardziej przyswajalną formę. Dobrze sprawdzi się również witamina D w postaci kapsułki – ważne, by preparat zawierał zdrowe tłuszcze, np. oliwę z oliwek. Taki dodatek wspomaga wchłanianie witaminy D.

 Witamina D w kapsułkach i witamina D w kroplachWitamina D w kroplach i witamina D w kapsułkach to lepsze rozwiązanie niż witamina D w tabletkach.

Możesz stosować także witaminę D w formie tabletki. W tym przypadku jednak szczególnie zwracaj uwagę, by zażywać suplement do posiłku, najlepiej z bogatymi w tłuszcze produktami spożywczymi, takimi jak awokado, orzechy, oleje.

Na co jeszcze zwrócić uwagę, wybierając suplement z witaminą D?

W przypadku składnika odżywczego takiego jak witamina D3 suplementy warte uwagi powinny:

  •   być wydajne – np. 1 kapsułka powinna pokrywać dzienne zapotrzebowanie na witaminę D,
  •   charakteryzować się prostym składem – bez dodatku cukru, laktozy, glutenu czy oleju palmowego,
  •   zawierać witaminę D o naturalnym pochodzeniu – np. z lanoliny.

Witamina D – dawkowanie

Ze względu na nasze położenie geograficzne trudno eksponować nam skórę na promienie słoneczne przez cały rok. Wiele osób nie spożywa również wystarczająco dużo ryb, by uzupełniać poziom witaminy D3 w organizmie. Z tego względu suplementacja cholekalcyferolu jest nie tylko warta rozważenia, ale w większości przypadków również obowiązkowa (przynajmniej w okresie jesienno-zimowym).

Osoby, które z różnych przyczyn nie mogą wystarczająco eksponować skóry na promienie słoneczne, powinny suplementować witaminę D przez cały rok.

Codzienna dawka witaminy D może różnić się zależnie od wieku, płci, masy ciała oraz stopnia niedoboru. Osobom dorosłym lekarze zwykle zalecają przyjmowanie 800-2000 IU na dobę. W przypadku osób starszych lub z otyłością maksymalna dawka witaminy D3 może wynosić nawet 10 000 IU na dzień.

Sprawdź, jak prezentuje się dzienne zapotrzebowanie na witaminę D u różnych osób:

Wiek
Dobowe zapotrzebowanie na witaminę D [j.m.]
Dobowe zapotrzebowanie na witaminę D [μg]
Noworodki urodzone przed 32. tyg. ciąży
800 IU
20 μg
Noworodki urodzone w 33-36 tyg. ciąży
400 IU
10 μg
Dzieci do 6. mies. życia
400 IU
10 μg
Dzieci 1-10 lat
600 - 1000 IU
15 - 25 μg
Młodzież 11-18 lat
800 - 2000 IU
20 - 50 μg
Dorośli 19-65 lat
800 - 2000 IU
20 - 50 μg
Seniorzy >65-75 lat
800 - 2000 IU
20 - 50 μg
Seniorzy >75 lat
2000 - 4000 IU
50 - 100 μg

W przypadku dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym należy zachować ostrożność. Mleka modyfikowane zawierają zazwyczaj witaminę D dlatego dodatkową jej suplementację należy skonsultować z lekarzem. Suplementację z lekarzem również powinny skonsultować kobiety w ciąży oraz karmiące piersią.

Zachęcamy do monitorowania poziomu metabolitu witaminy D-25(OH) w surowicy krwi, aby mieć witaminę D zawsze pod kontrolą. Dzięki temu można lepiej dostosować bezpieczną dawkę suplementu diety.

Możesz poprosić lekarza rodzinnego o skierowanie na takie badanie krwi lub wykonać je prywatnie (to koszt ok. 80-100 zł).

Nadmiar witaminy D

Hiperwitaminoza, czyli nadmiar witaminy D w organizmie, może być groźniejszy dla zdrowia niż awitaminoza.

Cholekalcyferol nie rozpuszcza się w wodzie, więc organizm nie może wydalać go z moczem. Do przedawkowania witaminy D może dojść w wyniku nadmiernego stosowania suplementów diety, dlatego tak ważne jest przestrzeganie zalecanego dawkowania i wykonywanie badań kontrolnych.

Przedawkowanie witaminy D nie jest możliwe w wyniku samej kąpieli słonecznej lub poprzez spożycie naturalnych pokarmów bogatych w ten składnik odżywczy.

Nadmiar witaminy D – objawy

Wysoki poziom witaminy D może powodować występowanie dolegliwości, takich jak:

  •   nudności,
  •   wymioty,
  •   biegunka,
  •   bóle brzucha,
  •   utrata apetytu,
  •   nadmierne pragnienie,
  •   częste oddawanie moczu,
  •   zaburzenia rytmu serca,
  •   wysypka,
  •   świąd skóry.

Nadmiar witaminy D może powodować też objawy neurologiczne, m.in.:

  •   drażliwość,
  •   zaburzenia koncentracji,
  •   bóle głowy,
  •   drgawki.

Nadmiar witaminy D – skutki uboczne

Zbyt wysokie stężenie cholekalcyferolu w organizmie przyczynia się do wzrostu poziomu wapnia w organizmie, co może powodować niebezpieczne wapnienie (kalcyfikację) tkanek miękkich, stany zapalne w organizmie, a także choroby i niewydolność nerek.

Jak pozbyć się nadmiaru witaminy D?

Jeżeli podejrzewasz u siebie hiperwitaminozę witaminy D, koniecznie przerwij suplementację i zgłoś się do lekarza, który zadecyduje o dalszych krokach. W niektórych przypadkach lekarz zaleca przyjmowanie leków obniżających poziom witaminy D w organizmie.

Witamina D – przeciwwskazania

Witaminy D nie stosuj na własną rękę, jeśli przyjmujesz leki na stałe. W takim przypadku skonsultuj się z lekarzem. Przeciwwskazaniem do suplementacji witaminy D może być np. stosowanie leków przeciwzakrzepowych lub przeciwpadaczkowych.

Kiedy brać witaminę D?

Warto wiedzieć, kiedy brać witaminę D, ponieważ pora suplementacji ma w tym przypadku znaczenie dla biodostępności cholekalcyferolu i jego wpływu na Twój organizm.

Witamina D – przed czy po jedzeniu?

Cholekalcyferol rozpuszcza się w tłuszczach, dlatego najlepiej zażywać go do lub bezpośrednio po posiłku – w ten sposób można poprawić wchłanianie witaminy D3.

Kiedy brać witaminę D – rano czy wieczorem?

Witaminę D możesz przyjmować o dowolnej porze dnia, np. do śniadania albo do obiadu. Odradza się natomiast suplementację w godzinach wieczornych, gdy może ona wpływać na poziom melatoniny (hormonu snu) i w konsekwencji utrudniać zasypianie.

Źródła:

  1.   Napiórkowska L., Franek E., „Rola oznaczania witaminy D w praktyce klinicznej”, Choroby Serca i Naczyń 6.4 (2009): 203-210.
  2.   Dittfeld A., Gwizdek K., Koszowska A., Fizia K., „Wielokierunkowe działanie witaminy D”, Annales Academiae Medicae Silesiensis. Vol. 68. No. 1. Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, 2014.
  3.   Olędzka R., „Witamina D w świetle badań ostatnich lat”, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna 2.26 (2013): 121-131.
  4.   Tuchendler D., Bolanowski M., „Sezonowość zmian stężeń witaminy D w organizmie człowieka”, Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 6.1 (2010): 36-41.
  5.   Grafka A., Łopucki M., Kuna J., Kuna A., Pęksa B., „Rola witaminy D w organizmie”, Diagnostyka Laboratoryjna 55.1 (2019): 55-60.
  6.   Kuryłowicz A., Bednarczuk T., Nauman J., „Wpływ niedoboru witaminy D na rozwój nowotworów i chorób autoimmunologicznych”, Endokrynol Pol 58.2 (2007): 140-152.
  7.   Buczkowski K., Chlabicz S., Dytfeld J., Horst-Sikorska W., Jaroszyński A., Kardas P., Marcinkowska M., Siebert J., Tałałaj M., „Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D”, Forum Medycyny Rodzinnej. Vol. 7. No. 2. 2013.
  8.   Myszka M., Klinger M., „Immunomodulacyjne działanie witaminy D”, Advances in Hygiene & Experimental Medicine/Postepy Higieny i Medycyny Doswiadczalnej 68 (2014).
  9.   https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/swiatlo-sloneczne-i-witamina-d [Dostęp: 20.05.2024].
  10. Jaworsk M., Abramowicz P., Ducki C., Płudowski P., Konstantynowicz J., „Ocena stanu zaopatrzenia w witaminę D w populacji osób dorosłych w Polsce”, Standardy Medyczne/Pediatria, T. 11, 2014; 609-617.
  11. Gadomski A., „Skutki niedoboru witaminy D w organizmie człowieka”, Nowa Pediatr 1 (2017): 34-37.
do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper Premium