Jak oceniamy suplementy z witaminą D3?

Zasady działania algorytmu oceny suplementów diety z witaminą D3

Nasz algorytm ocenia skład każdego produktu i łącznie przyznaje od 0 do 100 punktów. Z algorytmu korzystamy w rankingu:

RANKING WITAMINY D3

Algorytm witaminy D3 Wybieramy Kolagen ocenia (kliknij, by przejść do sekcji):

nośnik (maks. 30 pkt),
czysty skład (maks. 25 pkt),
antyoksydanty (maks. 15 pkt),
źródło (maks. 10 pkt),
postać (maks. 10 pkt),
forma zabezpieczająca (maks. 10 pkt).

Co ocenia algorytm witaminy D3? Za co daje najwyższe oceny?

Infografika przedstawia kryteria oceny witaminy D3 przez algorytm WKN

Suplementy diety z witaminą D3 mogą otrzymać najwięcej punktów w 3 kluczowych kategoriach:

maks. 30 pkt za nośnik – najwyżej oceniamy olej MCT i oliwę z oliwek
[1-5],
maks. 25 pkt za czysty skład – dobrze skomponowany suplement z witaminą D3 nie potrzebuje dodatkowych konserwantów, barwników itp. [4-5],
maks. 15 pkt za antyoksydanty – w suplementach z witaminą D3 potrzebne są antyoksydanty [6-8].

Nasz algorytm przyznaje także dodatkowe punkty:

maks. 10 pkt za źródło witaminy D3 – np. z lanoliny, porostów (lichenów) [9-10],
maks. 10 pkt za postać suplementu – najwyżej oceniamy krople i kapsułki z witaminą D3 [11],
maks. 10 pkt za formę zabezpieczenia – witamina D3 jest wrażliwa na tlen i światło UV, dlatego producenci powinni zabezpieczać ją ciemnym szkłem lub odpowiednią kapsułką [5], [11].

Poniżej przedstawiamy szczegółowe kryteria, jak nasz algorytm ocenia suplementy z witaminą D3.

Nośnik (maks. 30 pkt)

W suplementach diety z witaminą D3 za najważniejsze kryterium oceny uznajemy nośnik, ponieważ to on decyduje zarówno o stabilności chemicznej, jak i biodostępności tej witaminy.

Cholekalcyferol, aby skutecznie wchłonąć się w przewodzie pokarmowym, musi być rozpuszczony w odpowiednim tłuszczu.

Właściwie dobrany nośnik, np. olej MCT lub oliwa z oliwek, umożliwia transport witaminy D3 z jelit do krwi. Bez udziału tłuszczu proces ten jest znacznie ograniczony.

Nasz algorytm nie ocenia klasycznych tabletek (tzw. suchych form witaminy D3), ponieważ ich jakość technologiczna i czystość składu wynikają z zupełnie innego mechanizmu działania niż w przypadku kapsułek olejowych, kropli i emulsji wodnych.

Dodatkowo to właśnie nośnik chroni witaminę D3 przed degradacją (rozpadem) pod wpływem światła, tlenu i temperatury.

Oleje nasycone lub te, które zawierają dużo kwasu oleinowego, są stabilniejsze i mniej podatne na utlenianie. Oleje, które są bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe (np. sojowy, lniany), mogą przyspieszać rozpad witaminy D3.

Nośnik jest więc nie tylko „rozpuszczalnikiem”, ale faktycznie powłoką ochronną, od której zależy to, czy witamina D3 jest trwała, skuteczna i bezpieczna [1-5].

W tabeli poniżej przedstawiamy punktację dla poszczególnych nośników witaminy D3.

Tabela przedstawia punktację poszczególnych nośników w suplementach z witaminą D3

Właściwości nośników dla witaminy D3 [Rozwiń]:

MCT (olej kokosowy frakcjonowany) – zawiera prawie wyłącznie nasycone kwasy tłuszczowe, dzięki czemu jest bardzo odporny na utlenianie. Pozwala, aby suplement z witaminą D3 miał prosty skład. MCT nie wymaga antyoksydantów, ale ich opcjonalny dodatek uznajemy za dobry „bezpiecznik” w długim łańcuchu dostaw produktu [1].
Oliwa z oliwek (najlepiej z pierwszego tłoczenia) – jest jednym z najstabilniejszych nośników dla witaminy D3. Zawiera głównie jednonienasycony kwas oleinowy, który jest odporny na utlenianie. Naturalnie obfituje w polifenole i tokoferole, które działają jak antyoksydanty. Dzięki temu chroni cholekalcyferol przed światłem i degradacją (rozpadem) oksydacyjną [2].
Olej rzepakowy – zawiera mieszankę kwasów jednonienasyconych i wielonienasyconych (omega-3 i omega-6), przez co uznajemy go za umiarkowanie stabilny. Wymaga, by producent dodał do formuły antyoksydanty (np. tokoferole), które zapobiegają jego utlenianiu. Jest neutralny w smaku i zapachu, a także tani, ale przy tym bardziej podatny na oksydację, więc wymaga dodatkowej ochrony dla witaminy D3 [6].
Olej słonecznikowy – zawiera dużo wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (głównie kwas linolowy, omega-6), co oznacza, że szybciej utlenia się i jełczeje. Za jego zaletę uznajemy lekką konsystencję i to, że dobrze rozpuszcza witaminę D3. Wymaga jednak, by producent użył skutecznych antyoksydantów, np. mieszaniny tokoferoli. Olej słonecznikowy występuje raczej w produktach niższej klasy, lub gdy łączy się go z innymi tłuszczami [12].
Olej sojowy – zawiera dużą ilość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (linolowy, linolenowy), przez co bardzo łatwo się utlenia. Dodatkowo może zawierać resztkowe związki prooksydacyjne (fosfolipidy, śladowe metale). W suplementach wymaga silnej ochrony antyoksydacyjnej (tokoferole, askorbiniany). W przemyśle jest popularny ze względu na niską cenę, ale nie polecamy go jako nośnika witaminy D3, bo nie jest wystarczająco stabilny [13].
Olej palmowy – jest wysoko nasycony (zawiera głównie kwasy: palmitynowy i stearynowy), dzięki czemu jest bardzo stabilny oksydacyjnie. Naturalnie zawiera tokoferole i tokotrienole. Technologicznie świetnie chroni D3, ale z powodów etycznych i wizerunkowych (związanych z uprawami palm olejowych) producenci coraz rzadziej stosują go w suplementach [14].
Olej lniany (z siemienia) – to bardzo słaby nośnik dla witaminy D3, jeśli zależy Ci na stabilności i „czystym” składzie suplementu. Naukowcy opisują, że jest bardzo podatny na utlenianie i wymaga intensywnej ochrony antyoksydacyjnej oraz rygorystycznych warunków przechowywania [4].
Układy wodne (woda–etanol / woda–glicerol) – ze względu na nie witamina D3 szybciej się rozpada, a do działania wymaga dodatków (solubilizatory, czasem konserwanty), dlatego obniżają one „czystość składu” [5].
- Producenci używają układu wodnego woda–etanol głównie w sprayach doustnych z witaminą D3 (pod język albo dopoliczkowych), ponieważ etanol pomaga rozpuszczać składnik lipofilowy i utrzymywać go w formie rozproszonej [5], [15].
- Układ wodny woda–glicerol znajdziesz w kroplach lub sprayach z „bezolejową” formą witaminy D3. Producenci polecają je jako łagodniejsze dla dzieci lub dla osób, które nie chcą spożywać oleju. Glicerol pełni funkcję rozpuszczalnika/lekkiego stabilizatora lepkości, dlatego ułatwia również precyzyjne dozowanie pompką [5], [15].

Czysty skład (maks. 25 pkt)

W tej kategorii każdy suplement diety z witaminą D3 otrzymuje od nas na start 25 punktów – jeśli ma czysty skład, zachowuje je. Nasz algorytm przyznaje punkty ujemne za zbędne składniki dodatkowe, czyli [16]:

cukier,
sztuczne barwniki,
słodziki,
soki,
zagęszczacze (gumy).

Dobrze skomponowane suplementy z witaminą D3 nie potrzebują żadnych składników dodatkowych – wystarczy dobrej jakości nośnik, antyoksydant i chlorekarcyferol.

Poniższa tabela prezentuje szczegółową punktację czystego składu witaminy D3:

Tabela przedstawia punkty minusowe za zbędne składniki w suplementach z witaminą D3

Antyoksydanty (maks. 15 pkt)

Antyoksydanty, zaraz po nośnikach, są kluczowym elementem formulacji suplementów z witaminą D3. Chronią przed utlenianiem zarówno samą witaminę, jak i olejowy nośnik, w którym jest rozpuszczona.

Witamina D3 jest bardzo wrażliwa na światło, tlen i temperaturę. W wyniku tlenu i promieni UV witamina D3 szybko ulega degradacji (rozpadowi), przez co traci swoją aktywność biologiczną.

Witamina D3 jest rozpuszczalna w tłuszczach, czyli nośnikach, które opisaliśmy wyżej. Dodatek antyoksydantów, takich jak:

mieszanina tokoferoli,
palmitynian askorbylu
czy ekstrakt rozmarynu,

hamuje reakcje utleniania, stabilizuje nośnik i wydłuża trwałość produktu.

Z punktu widzenia technologii suplementów antyoksydanty chronią i konserwują. To właśnie one decydują o tym, czy porcja witaminy D3, jaką deklaruje producent, utrzyma się przez cały okres przydatności produktu.

Dzięki antyoksydantom suplementy z witaminą D3 są dłużej stabilne, skuteczne i bezpieczne.

W tabeli poniżej prezentujemy, jak nasz algorytm ocenia antyoksydanty w składzie suplementów z witaminą D

Tabela jak oceniamy przeciwutleniacze w suplementach z witaminą D3

Właściwości przeciwutleniaczy dla witaminy D3 [Rozwiń]:

Mieszanka tokoferoli (α, γ, δ-tokoferol / ekstrakt tokoferolowy) – pełne spektrum tokoferoli działa synergicznie: hamuje utlenianie lipidów w nośniku olejowym, stabilizuje witaminę D3 i ogranicza jełczenie [16-17].
Estry kwasów tłuszczowych i kwasu askorbinowego (np. palmitynian askorbylu w układzie wieloskładnikowym) – to rozpuszczalna w tłuszczach forma witaminy C. Badacze opisują palmitynian askorbylu jako efektywny antyoksydant dla tłuszczów i olejów spożywczych, który wzmacnia działanie tokoferoli, a także poprawia stabilność lipidów i witamin lipofilnych [16], [18].
Alfa-tokoferol (E307) – jest silnym, rozpuszczalnym w tłuszczach antyoksydantem. Jest mniej stabilny niż mieszanina tokoferoli, ale nadal stanowi standard w kapsułkach i kroplach olejowych z D3 premium. Producenci zwyczajowo stosują go w kapsułkach olejowych jako jedyny antyoksydant [16-17].
Ekstrakt rozmarynu (E392, karnozol / kwas karnozowy) – to naturalny antyoksydant polifenolowy, który producenci pozyskują z rozmarynu. Silnie spowalnia autooksydację tłuszczów, więc ogranicza jełczenie i rozpad składników lipofilowych (rozpuszczalnych w tłuszczach). Naukowcy uznają ekstrakt z rozmarynu za przeciwutleniacz tłuszczów [16], [19].
Kwas askorbinowy (E300) – to rozpuszczalna w wodzie „witamina C”. W oleju sama radzi sobie słabo, ale w formulacjach wodnych, emulsjach albo sprayach doustnych pomaga redukować wolne rodniki i spowalnia utlenianie fazy wodnej oraz rozpuszczonej witaminy D3. Kwas askorbinowy i jego sole są klasycznymi antyoksydantami fazy wodnej. Gdy producenci stosują je razem z tokoferolami, zmniejszają degradację (rozpad) witaminy D3 w roztworach wodnych [2], [5], [16].
Askorbinian sodu (E301) – pochodna kwasu askorbinowego. Producenci wykorzystują ją jako antyoksydant w układach wodnych i emulsjach z witaminą D3. Askorbinian sodu hamuje oksydację w produktach, które zawierają wodę, poprawia stabilność witamin wrażliwych na tlen i jest powszechnie stosowany w żywności oraz suplementach płynnych [16], [20].
Kwas izoaskorbinowy (E315) – to odmiana kwasu askorbinowego i silny reduktor. Usuwa wolne rodniki w fazie wodnej. Producenci często używają go technologicznie do kontroli utleniania. Funkcjonalnie kwas izoaskorbinowy jest podobny do kwasu askorbinowego. EFSA uznaje kwas izoaskorbinowy za antyoksydant, który ogranicza oksydację lipidową w żywności [16], [21].
Izoaskorbinian sodu (E316) – to pochodna kwasu izoaskorbinowego i typowy antyoksydant techniczny w produktach wodnych. Naukowcy opisują izoaskorbinian sodu jako efektywny antyoksydant w przemyśle spożywczym, który jest stosowany do stabilizacji barwy i ograniczania oksydacji tłuszczów [16], [21].
TBHQ (tert-butylhydroquinone, E319) – to bardzo silny, syntetyczny antyoksydant fenolowy, który producenci stosują do ochrony tłuszczów roślinnych przed utlenianiem i jełczeniem. TBHQ jest technologicznie skuteczny, szczególnie w olejach wielonienasyconych, ale słabo akceptowalny marketingowo w „czystych” suplementach, bo postrzegany jako dodatek przemysłowy. EFSA określa TBHQ jako dopuszczony przeciwutleniacz (E319) z ustalonym dopuszczalnym dziennym spożyciem [16], [22].
BHA (butylohydroksyanizol, E320) – to syntetyczny antyoksydant fenolowy. Skutecznie chroni tłuszcze przed utlenianiem, ale konsumenci źle go postrzegają i często odrzucają w tzw. suplementach “clean label”. Został objęty limitami ilości w żywności. EFSA oceniała bezpieczeństwo BHA i ograniczyła jego poziom w tłuszczach. W praktyce suplementy premium unikają BHA, bo ma reputację „chemicznego konserwantu” [16], [23].
BHT (butylohydroksytoluen, E321) – to skuteczny przeciwutleniacz fenolowy dla tłuszczów, który jest szeroko używany technologicznie. W suplementach wysokiej jakości producenci traktują go jako „niewłaściwy” ze względów wizerunkowych czystości etykiety. Bardzo podobny do BHA. BHT ma długą historię jako antyoksydant, którego producenci używali do olejów. EFSA klasyfikuje go jako dodatek z dopuszczalnym limitem spożycia, ale presja rynkowa przesuwa branżę ku tokoferolom i ekstraktom roślinnym [16], [24].
Inne – nieopisane wyżej przeciwutleniacze, np. siarczyny [16].

Źródło witaminy D3 (maks. 10 pkt)

Producenci suplementów diety pozyskują witaminę D3 z różnych źródeł, które opisujemy poniżej.

Lanolina – to tłuszcz woskowy, który pochodzi z wełny owczej. Ten surowiec producenci najczęściej używają w suplementach i lekach. Jest dobrze przebadany i biologicznie identyczny z ludzką witaminą D3 [9].
Porosty (licheny) – ta witamina D3 pochodzi z roślin. Jej jakość zależy od konkretnego dostawcy. Preferują ją przede wszystkim weganie. Warto, by jej czystość potwierdzał Certyfikat Analizy (COA), czyli dokument, który odnosi się do jakości i składu produktu [10].
Algi – stanowią obiecujące źródło witaminy D, ale większość algowych surowców rynkowych wciąż daje witaminę D2 (ergokalcyferol), a nie witaminę D3 [25].
Drożdże i grzyby – są naturalnym źródłem witaminy D2 (ergokalcyferolu), a nie witaminy D3. Drożdże można inżynieryjnie zmodyfikować, by otrzymać po naświetlaniu witaminę D3, ale to jednak jeszcze etap badań, a nie standard komercyjny [26].

Poniższa infografika prezentuje, jak oceniamy poszczególne źródła witaminy D3:

Infografika prezentuje, jak WKN ocenia źródła witaminy D3

Postać suplementu (maks. 10 pkt)

Pod postacią suplementu z witaminą D3 rozumiemy krople, kapsułki albo spray. Gdy je ocenialiśmy, kierowaliśmy się 3 kryteriami, które opisujemy poniżej.

Stabilność witaminy D3 – czyli to, jak wpływa postać suplementu na ochronę witaminy D3 przed światłem, tlenem i wodą. Witamina D3 w układach wodnych degraduje (rozpada się) szybciej, dlatego kapsułki chronią ją lepiej.
Dokładność dozowania – najlepiej oceniamy taką postać suplementów z witaminą D3, która pozwala Ci dozować stałą, powtarzalną porcję. Kapsułki i krople, które dozujesz pipetą, są bardziej precyzyjne niż spraye z pompką.
Czystość składu (dla formy) – w naszej ocenie im mniej składników, które nadają postać suplementowi diety z witaminą D3, tym lepiej.

Infografika przedstawia, jak oceniamy witaminę D w kapsułkach, w kroplach i w sprayu

Właściwości postaci suplementów z witaminą D3 [Rozwiń]:

Forma zabezpieczająca (maks. 10 pkt)

Oceniamy, jak dobrze opakowanie jednostkowe chroni witaminę D3 przed światłem i tlenem – bo to są główne czynniki, które prowadzą do rozkładu witaminy D3. Światło UV i tlen przyspieszają degradację cholekalcyferolu, więc im lepsza bariera, tym wyżej punktujemy „formę zabezpieczającą”.

Infografika prezentuje, jak WKN ocenia formę zabezpieczającą witaminy D3

Właściwości form zabezpieczających dla suplementów z witaminą D3 [Rozwiń]:

Kapsułki pullulan – pullulan przepuszcza ekstremalnie mało tlenu, nawet setki razy mniej niż klasyczne kapsułki HPMC. Tworzy prawie hermetyczną barierę tlenową i chroni składniki wrażliwe na utlenianie, co wydłuża trwałość witaminy D3 [30-32].
Kapsułka softgel żelatynowa (np. żelatyna + glicerol) – miękka kapsułka jest zamkniętym, środowiskiem, które bardzo ogranicza dostęp powietrza i światła. Żelatynowe powłoki dobrze izolują olej z witaminą D3. Stanowią standard stabilności w suplementach tłuszczowych [31-33].
Kapsułka roślinna HPMC (twarda kapsułka HPMC hydroksypropylometyloceluloza) – jest wegańska i stabilna pod kątem wilgoci. Przepuszcza jednak znacznie więcej tlenu – nawet blisko 50 razy więcej niż kapsułki o niskiej barierze tlenowej (żelatyna albo pullulan). W konsekwencji gorzej chroni składniki wrażliwe na utlenianie, takie jak witamina D3, która jest rozpuszczona w oleju. Producent powinien dodatkowo zabezpieczać kapsułki HPMC i pakować je zbiorczo w blistry lub butelki barierowe) [31-33].
Butelka z ciemnego szkła (amber glass) z pipetą lub pompką do kropli olejowych – szkło bursztynowe blokuje większość promieniowania UV (nawet powyżej 90%), dlatego chroni witaminę D3 i tłuszczowy nośnik przed fotodegradacją i utlenianiem. Szkło jest chemicznie obojętne – nie wypłukuje składników i nie reaguje z olejem, przez co stanowi złoty standard dla kropli olejowych. Najlepszym roziwiązaniem jest szczelne zamknięcie takiej butelki pompką dozującą, która nie wymaga codziennego odkręcania. W przypadku pipety przy każdym użyciu musisz odkręcić butelkę, przez co witamina D jest dodatkowo narażona na utlenianie [34].
Nieprzezroczysta / barierowa butelka plastikowa z pompką dozującą (spray doustny) – to dobre rozwiązanie, jeśli plastik jest nieprzezroczysty/barierowy, a więc ogranicza dostęp światła. Butelka z pompką pozwala precyzyjnie dozować witaminę D3 (jedno „psiknięcie” = stała ilość), jest lżejsza i bezpieczniejsza mechanicznie. Na minus oceniamy to, że plastik nie jest tak chemicznie obojętny jak szkło i zwykle ma gorszą barierę tlenową, więc producent musi dodatkowo stabilizować formułę antyoksydantami [34].
Butelka przezroczysta (szkło bezbarwne lub zwykły, przezroczysty plastik) – przezroczyste szkło albo plastik przepuszczają promienie UV, które przyspieszają rozpad witaminy D3 i utlenianie się oleju, który jest jej nośnikiem. Plastik dodatkowo może przepuszczać więcej tlenu i potencjalnie powodować migrację substancji wewnątrz opakowania. W naszej opinii to najsłabsza opcja ochrony dla witaminy D3 [34].

Źródła [Rozwiń]: