Colostrum, znane również jako siara lub młodziwo, to pierwszy, niezwykle wartościowy pokarm nowo narodzonych ssaków. Zawarte w colostrum immunoglobuliny, laktoferyna i inne substancje immunoaktywne wykazują działanie antybakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwzapalne, przeciwpasożytnicze i przeciwgrzybicze.
Spis treści:
Co to jest colostrum?
Colostrum to łacińska nazwa siary, inaczej młodziwa, czyli gęstej, żółtawej wydzieliny z gruczołów mlekowych u ssaków. Jest ona produkowana pod koniec ciąży i w ciągu pierwszych godzin od porodu. Colostrum stanowi najbardziej kompletny pokarm, jaki otrzymują po przyjściu na świat noworodki ssaków [1-2].
W aptekach i sklepach możesz znaleźć suplementy diety na bazie colostrum bovinum (bydlęcego) lub od innych zwierząt, np. kóz, klaczy, owiec. Producenci wykorzystują część colostrum od zwierząt mlekodajnych, które nie jest w stanie spożytkować ich potomstwo.
Colostrum znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym, zwłaszcza w suplementach diety dla dzieci i dorosłych. Dodatki do żywności z colostrum stosują również hodowcy zwierząt gospodarskich.
SPRAWDŹ NASZ RANKING COLOSTRUM
RANKING 
SUPLEMENTÓW Z COLOSTRUM
Właściwości colostrum – na co pomaga?
Colostrum obfituje w ponad 250 naturalnych związków chemicznych (to nawet 40 razy więcej niż w mleku dojrzałym) [3-4]. Wśród nich znajdują się białka, peptydy, aminokwasy, lipidy, kwasy tłuszczowe, składniki mineralne i witaminy [3]. W ten sposób colostrum pomaga młodemu organizmowi prawidłowo się rozwijać i chroni go przed patogenami [4].
Co dokładnie zawiera colostrum? Skład młodziwa
Jako pierwszy, najbardziej kompletny pokarm dla noworodków colostrum zawiera:
- białka,
- tłuszcze i kwasy tłuszczowe,
- węglowodany,
- witaminy,
- substancje mineralne [3-4].
Skład colostrum od mleka odróżnia zwłaszcza wysokie stężenia substancji: laktoferyny, lizozymu, alfa-laktoalbuminy, cytokin, immunoglobulin (IgG, IgM i IgA) oraz peptydów [1-4]. Ich właściwości szerzej opisujemy niżej.
Dokładna zawartość składników w colostrum różni się zależnie od wielu czynników, m.in. od rasy, wieku i sposobu żywienia zwierząt, ale głównie od czasu pobrania colostrum [1].
Immunoglobuliny (Ig) w colostrum
O jakości colostrum w głównej mierze decydują zawarte w nim immunoglobuliny: IgG, IgM i IgA. W młodziwie przeżuwaczy dominują immunoglobuliny IgG (stanowią ok. 65-90% ogółu tych białek) [1]. Z kolei u człowieka IgG przeważają w surowicy, stanowiąc około 70–80% wszystkich immunoglobulin, podczas gdy IgA stanowi jedynie 15–20%. Jednak to właśnie IgA odgrywa szczególnie ważną rolę ochronną w mleku matki, jako główna klasa immunoglobulin w wydzielinach śluzowo-surowiczych [5]. Oba rodzaje wspomnianych immunoglobulin wspomagają funkcjonowanie
niedojrzałego układu odpornościowego noworodka i chronią go przed infekcjami [1-5].
Warto wiedzieć, że łożysko jest nieprzepuszczalne dla immunoglobulin, dlatego noworodki przychodzą na świat bez własnych przeciwciał i są szczególnie podatne na infekcje [1].
O zawartości immunoglobulin w colostrum znacząco decyduje czas udoju. Ich stężenie w młodziwie maleje wraz z upływem czasu od porodu. Przykładowo u krów w ciągu doby po wycieleniu naukowcy zaobserwowali spadek przeciwciał w colostrum o ok. 52% [1]. W piśmiennictwie specjalistycznym zawartość białek odpornościowych na poziomie powyżej 50 g/l określa się jako dobrą [6].
Laktoferyna (Lf) w colostrum
Laktoferyna, czyli glikoproteina, która stanowi element odporności wrodzonej (nieswoistej) człowieka i innych ssaków, to jeden z najcenniejszych składników w colostrum [7]. Laktoferyna wykazuje właściwości:
- przeciwbakteryjne – wobec bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych,
- przeciwwirusowe – zwalcza wirusy otoczkowe i bezotoczkowe,
- przeciwpasożytnicze,
- przeciwgrzybicze,
- przeciwzapalne – wpływa na aktywność różnych komórek układu odpornościowego, takich jak limfocyty, makrofagi i neutrofile, a ponadto reguluje produkcję cytokin prozapalnych [7-8].
Inne, warte uwagi właściwości laktoferyny to zwłaszcza:
- zdolność do wiązania żelaza,
- działanie ochronne na komórki nabłonka jelit i stymulowanie ich proliferacji (namnażania się),
- wspieranie dojrzewania komórek prekursorowych limfocytów T i B (w badaniu na myszach),
- zwiększanie wrażliwości bakterii na niektóre antybiotyki (m.in. wankomycynę i penicylinę),
- działanie synergistyczne z lekami przeciwwirusowymi (np. z inteferonem, acyclovirem, cidofovirem),
- właściwości przeciwutleniające (ogranicza powstawanie wolnych rodników) [7-8].
Laktoferyna jest glikoproteiną o masie cząsteczkowej ok. 80 kDa i ma postać pojedynczego łańcucha polipeptydowego, który składa się z 690 aminokwasów [7]. Znajduje szerokie zastosowanie w suplementach diety, a także w niektórych preparatach do początkowego oraz dalszego żywienia niemowląt i małych dzieci. Laktoferyna bydlęca stanowi również popularny dodatek w innych środkach spożywczych specjalnego przeznaczenia medycznego, np. w napojach na bazie mleka [7].
Ciekawostka: laktoferyna występuje nie tylko w colostrum, ale również w innych wydzielinach ssaków, np. w ślinie, łzach, nasieniu, wydzielinach oskrzeli, przewodu pokarmowego i dróg rodnych [7]. Mleko człowieka zawiera najwięcej laktoferyny, wykazuje ona jednak niższą aktywność antybakteryjną w stosunku do laktoferyny pochodzącej z mleka innych gatunków ssaków [7].
Laktoperoksydaza (Lp) w colostrum
Laktoperoksydaza to kolejne białko, które występuje w colostrum i stanowi element niespecyficznej odporności komórkowej. Ma formę pojedynczego łańcucha polipeptydowego, który składa się z 612 aminokwasów. Odgrywa rolę naturalnego czynnika antybakteryjnego [7], [9].
Według badań laktoperyksydaza przeciwdziała:
- bakteriom – Gram-ujemnym (m.in. E. coli, Salmonella spp., Pseudomonas spp., Campylobacter spp.) i gram-dodatnim (takim jak Listeria spp., Staphylococcus spp., Streptococcus spp.),
- wirusom – inaktywuje wirusy HIV 1 i polio,
- grzybom,
- pleśniom,
- pierwotniakom [7].
Lizozym (Lz) w colostrum
Występujący w colostrum lizozym to niskocząsteczkowe białko enzymatyczne, które jest bogate w prolinę. Ma właściwości antybakteryjne (rozpuszcza kompleks polisacharydowo-peptydowy, z którego zbudowana jest ściana komórkowa wielu bakterii). Stanowi jeden z mechanizmów nieswoistej, humoralnej odpowiedzi immunologicznej i działa synergistycznie z endogenną oraz egzogenną laktoferyną [7-8].
Na co pomaga Colostrum? Wyniki badań naukowych
Wiedz, że colostrum (zwłaszcza bovinum) i jego pochodne są szeroko badane pod kątem wpływu suplementacji na zdrowie zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Poniżej przedstawiamy najciekawsze wyniki badań naukowych, które dostarczają wiedzy na temat tego, na co pomaga colostrum.
Colostrum a jelita
- Zwiększona przepuszczalność jelitowa to coraz częściej spotykane zaburzenie układu trawiennego, które wynika z utraty naturalnej integralności nabłonka jelit. W wynikach badania opublikowanych w 2020 roku naukowcy wykazali, że suplementacja colostrum pobranego 2 i 24 godziny po porodzie (2 x 500 mg dziennie) przyczyniła się do istotnego zmniejszenia przepuszczalności jelit [10]. Colostrum pobrane 2 i 24H po porodzie przyniosło lepsze rezultaty niż placebo i colostrum pobrane 72 godziny po porodzie [10].
- W innym badaniu z 2019 roku naukowcy analizowali, jak wpływa suplementacja colostrum na ostrą biegunkę (wynikającą m.in, z infekcji E. coli i rotawirusów) u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 2 lat. Dzieciom podawano przez 1 tydzień colostrum pobrane w ciągu 6 godzin od porodu (standaryzowane na zawartość 350 mg IgG, 35,3 mg IgA i 25,3 mg IgM). Już po 48 godzinach zaobserwowano spadek nasilenia biegunki u dzieci, które spożywały colostrum [11].
- Zgodnie z wynikami badania opublikowanego w 2011 roku suplementacja colostrum bovinum może pomagać przeciwdziałać biegunce podróżnych (wynikającej z infekcji E. coli). W badaniu, podczas którego uczestnicy 3 razy dziennie suplementowali 400 mg colostrum, naukowcy odnotowali spadek częstotliwości występowania biegunki podróżnych w porównaniu z grupą placebo [12].
Colostrum a górne drogi oddechowe
- Wyniki badania z 2020 roku z udziałem 27-letniego pacjenta wskazują, że suplementacja colostrum (2 kapsułki po 500 mg dziennie przez 4 tygodnie) znacząco wpłynęła na mikrobiom śluzówki nosa i zmniejszyła ryzyko infekcji górnych dróg oddechowych [13].
- W jednym z nowszych badań, którego wyniki opublikowano w 2023 roku, naukowcy zweryfikowali wpływ suplementacji colostrum na zdrowie górnych dróg oddechowych u dzieci w wieku przedszkolnym. Grupa 35 uczestników otrzymywała 500 mg colostrum 2 razy dziennie przez 15 dni, a następnie 500 mg colostrum raz dziennie przez 30 dni. U dzieci w wieku 4-7 lat, które suplementowały colostrum, liczba dni z objawami infekcji górnych dróg oddechowych zmniejszyła się nawet o 31% w ciągu 20 tygodni od rozpoczęcia suplementacji, w porównaniu z dziećmi, które otrzymywały placebo [14].
Colostrum a odporność organizmu
- Badanie z 2013 roku wskazało, że połączenie laktoferyny oraz immunoglobulin z colostrum wołowego ogranicza występowanie przeziębienia i przyspiesza ustępowanie jego objawów u kobiet i mężczyzn. W badaniu wzięło udział 126 uczestników zgłaszających częste infekcje górnych dróg oddechowych. Przez 90 dni suplementowali 600 mg preparatu Lf/IgF dziennie (to połączenie laktoferyny bydlęcej i białka serwatkowego bogatego w immunoglobuliny). Całkowita liczba przeziębień odnotowanych w okresie badania wyniosła 48 w grupie suplementującej w porównaniu do 112 w grupie placebo [15].
- W 2015 roku naukowcy postanowili zweryfikować, jak wpływa suplementacja colostrum bovinum na spadek odporności po wysiłku fizycznym. Uczestnicy badania przez 4 tygodnie spożywali aż 20 g colostrum dziennie. Pobierano od nich próbki krwi żylnej oraz śliny, a następnie przeanalizowano zachodzące procesy odpornościowe. Odnotowano korzystny wpływ suplementacji colostrum na układ odpornościowy [16].
- W 2017 roku naukowcy przeprowadzili badanie, w którym wzięło udział 31 mężczyzn biegających przez 2 godziny przy 60% maksymalnej wydolności tlenowej. Uczestnicy przez 58 dni suplementowali 20 g colostrum dziennie lub placebo. Wykazano, że suplementacja colostrum nie wpływała istotnie na ogólną reaktywność odpowiedzi immunologicznej, jednak osłabiała długotrwały, wywołany wysiłkiem spadek jej wrażliwości. Wyniki sugerują, że może to stanowić mechanizm wspierający obronę organizmu i ograniczający immunodepresję oraz podatność na infekcje po intensywnym wysiłku fizycznym [17].
Kwestie sporne
Miej na uwadze, że do rzetelnej oceny, jak wpływa suplementacja colostrum na zdrowie, nadal brakuje badań z klinicznie istotnymi pomiarami in vivo. Potrzebne są dobrze zaprojektowane, kontrolowane placebo i randomizowane badania kliniczne, by ustalić długoterminowe bezpieczeństwo, skuteczność i optymalne porcje dzienne colostrum. Pozostajemy na bieżąco z badaniami dotyczącymi colostrum i zobowiązujemy się do systematycznego aktualizowania wiedzy w tym temacie.
Informacje dla osób, które nie powinny spożywać colostrum
Colostrum to naturalny suplement diety, a więc dla większości osób stosunkowo bezpieczny. Zachowaj jednak ostrożność, jeśli masz uczulenie na białka mleka krowiego (BMK) lub nadwrażliwość na inne składniki, jakie występują w wybranym przez Ciebie suplemencie diety.
Pamiętaj, by nie przekraczać rekomendowanej przez producenta porcji dziennej colostrum. Dla zachowania zdrowia ważne są też zrównoważony sposób żywienia i zdrowy tryb życia.
SPRAWDŹ NASZ RANKING COLOSTRUM
RANKING SUPLEMENTÓW Z COLOSTRUM
Co to jest colostrum i na co pomaga? Podsumowanie
Colostrum, znane również jako siara, to pierwszy pokarm ssaków po porodzie, który jest bogaty w składniki odżywcze i odpornościowe. Zawiera ponad 250 naturalnych związków chemicznych, w tym białka, peptydy, aminokwasy i kwasy tłuszczowe, a także laktoferynę oraz przeciwciała IgG [1-7]. Niektóre badania naukowe dostarczają ciekawych wyników, które dowodzą, że suplementacja colostrum może korzystnie wpływać m.in. na jelita, drogi oddechowe i odporność [10-17]. Na razie jednak takich badań jest ich stosunkowo mało i wymagają one pogłębienia.
Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety. Suplement diety nie ma właściwości leczniczych. Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady medycznej. Zanim wprowadzisz jakiekolwiek zmiany pod kątem swojego zdrowia, skonsultuj się z lekarzem.
Przeczytaj podobne artykuły:
- Colostrum dla dorosłych – jakie wybrać? Nasze TOP 3.
- Colostrum dla dzieci – jakie wybrać? Nasze TOP 3.
- Colostrum kozie – jakie wybrać? Nasze TOP 3.