Co to są witanolidy, jak działają i jak brać?

Witanolidy uznaje się za najcenniejsze związki chemiczne, jakie zawiera ashwagandha – popularny w ostatnich latach adaptogen. Badania wskazują na ich wysoką aktywność biologiczną.

Witanolidy – co to?

Witanolidy to stale badane substancje aktywne, które występują w ashwagandzie i w niektórych innych roślinach, algach oraz koralowcach. Należą do grupy związków chemicznych o nazwie laktony steroidowe i charakteryzują się wysoką aktywnością biologiczną. Ze względu na to mogą wpływać na wiele procesów, jakie zachodzą w organizmie [1].

Jak informuje holenderski Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego i Ochrony Środowiska w raporcie z 2024 roku, obecnie w ashwagandzie zidentyfikowano 35 różnych witanolidów, w tym witaferynę A i witanolid A. Ich całkowite stężenia różnią się zależnie od części rośliny: 0,1-1,3% w korzeniach, 0,2-3,75% w liściach, i 3,1-27,7% w owocach [2].

Witanolidy – jak działają?

Z właściwości witanolidów, które występują w korzeniach ashwagandhy, korzysta się w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej [1].

W badaniach najczęściej omawiane są efekty suplementacji konkretnych ekstraktów z ashwagandhy (np. markowego surowca KSM-66®). Jednak wiedz, że precyzyjny, molekularny mechanizm działania adaptogennego dotyczy konkretnych cząsteczek, w tym witanolidów.

W publikacjach naukowych, które dotyczą badań prowadzonych w większości na zwierzętach, można znaleźć informacje o tym, że poszczególne witanolidy mają właściwości:

• adaptogenne – witaferyna A i witanolid D to główne witanolidy, które działają adaptogennie, czyli pomagają organizmowi radzić sobie ze stresem fizycznym oraz psychicznym i ułatwiają mu powrót do naturalnej równowagi (homeostazy) [3],
• przeciwzapalne – testy in vivo na myszach z 2018 roku wykazały, że witaferyna A z ashwagandhy ma potencjał do hamowania stanu zapalnego [4],
• immunomodulujące – witanolid A (WS-1) wyizolowany z ekstraktu z korzenia ashwagandhy przyczynił się do zwiększonej proliferacji (namnażania) komórek odpornościowych (limfocytów T) u gryzoni (myszy) [5],
• neuroprotekcyjne – badanie z 2014 roku sugeruje, że witanolid A z ekstraktu z korzenia ashwagandhy pomógł zmniejszyć procesy neurodegeneracyjne spowodowane niedotlenieniem [6],
• wspierające funkcje poznawcze – witanon wyizolowany z korzenia ashwagandhy wykazał znaczną poprawę zdolności poznawczych u gryzoni [7],
• antybakteryjne – w badaniu z 2023 roku wykazano, że witaferyna A przeciwdziała kolonizacji tkanek przez gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus) [8].

Dowiedz się więcej o właściwościach ahwagandhy.

Gdzie występują witanolidy?

Indyjska przyroda jest bogata w rośliny, które zawierają witanolidy.

• Witanolidy występują w różnych gatunkach roślin z rodziny psiankowatych, np. browalia (Browalia L.) i miechunka (Physalis L.), jednak najbardziej znane źródło witanolidów stanowi Withania somnifera (ashwagandha) [9].
• Różne części ashwagandhy zawierają witanolidy, jednak to korzeń stanowi surowiec zalecany do stosowania w suplementach diety przez Indyjskie Ministerstwo AYUSH, które promuje medycynę ajurwedyjską [10]. Liście ashwagandhy, które również zawierają niektóre suplementy, nie są tak dobrze przebadane.
• Zależnie od rośliny, np. jej wieku, wielkości, warunków uprawy, stężenie witanolidów w suchej masie ashwagandhy może wynosić od 0,001 do 0,5% [11]. Kluczowe znaczenie ma zatem standaryzacja ekstraktu na zawartość witanolidów.

Witanolidy – ile stosować?

W Polsce to, ile można stosować witanolidów, reguluje uchwała GIS. Wedle niej maksymalna porcja dzienna korzenia Withania somnifera (L.) w suplementach diety wynosi do 3 g na dobę, a maksymalna zawartość witanolidów nie może przekraczać 10 mg [12]. W naszym rankingu ashwagandhy znajdziesz suplementy diety, które zawierają od 4,5 do 10 mg witanolidów w porcji dziennej. Dyskwalifikujemy suplementy, których producenci nie informują o ilości witanolidów w porcji dziennej.

SPRAWDŹ RANKING ASHWAGANDHY, KTÓRY OCENIA ZAWARTOŚĆ WITANOLIDÓW W SUPLEMENTACH DIETY

RANKING SUPLEMENTÓW Z ASHWAGANDHĄ

W naszej opinii najbardziej precyzyjną suplementację standaryzowanych ekstraktów z ashwagandhy zapewniają kapsułki i ekstrakty w formie płynnej. Więcej o tym, jak stosować ashwagandhę, przeczytasz w naszym artykule pt. Ashwagandha - ile dziennie? Kiedy brać?

Co to są witanolidy, jak działają i jak brać? Podsumowanie

Witanolidy to aktywne biologicznie związki chemiczne, które występują w roślinach z rodziny psiankowatych, m.in. w ashwagandzie (Withania somnifera). Liczne źródła naukowe wskazują na ich właściwości adaptogenne, przeciwzapalne, immunostymulujące, neuroprotekcyjne, antybakteryjne i wspierające funkcje poznawcze [3-8]. Warto przy tym zaznaczyć, że badania dotyczące właściwości konkretnych, wyizolowanych witanolidów, były prowadzone w głównej mierze na zwierzętach. W Polsce maksymalną porcję witanolidów w dziennej suplementacji określa uchwała GiS, która dopuszcza stosowanie do 10 mg witanolidów na dobę [12].

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady medycznej. Zanim wprowadzisz jakiekolwiek zmiany pod kątem swojego zdrowia, skonsultuj się z lekarzem.

Przeczytaj podobne artykuły:

• Co to jest ashwagandha? Na co pomaga wg badań?
• Ashwagandha w Polsce - uchwała GIS.
• Ashwagandha - ile dziennie? Kiedy brać?